IATE: meertalige terminologie van Europa

Vooral vertalers van zakelijke teksten hebben er reikhalzend naar uitgekeken: de nieuwe Eurodicautom. De terminologiedatabase van de Europese Commissie werd al een tijd niet meer bijgewerkt in afwachting van zijn opvolger. Die is nu online en voor iedereen toegankelijk.

IATE (Interactive Terminology for Europe) bevat vertalingen in en uit alle EU-talen van termen op de vakgebieden waarmee de instellingen van de EU zich bezighouden. Dat zijn er veel. Het zijn ook veel termen: maar liefst 1,4 miljoen meertalige ingangen. De resultaten zijn bovendien goed gedocumenteerd, zodat de gebruiker zich een oordeel kan vormen over het toepassingsgebied en de betrouwbaarheid van de gevonden vertaling.

IATE wordt ongetwijfeld een onmisbaar hulpmiddel voor veel vertalers – en niet alleen van EU-teksten.

Conventioneel

‘Zijn echtgenote, die wij op een moeilijk levenstijdstip aantroffen, dwarrelde gastvrouwelijk rond en sloeg fonteinen geestdrift uit een rots van wanhoop.’
Aldus Simon Carmiggelt in Ik lieg de waarheid.

Als een vertaler zo’n zin zou produceren, kun je ervan uitgaan dat het rode potlood van de persklaarmaker erdoorheen gaat, of dat er minstens kringeltjes en vraagtekens verschijnen. Sommige schrijvers lappen eigenhandig bestaande taalconventies aan hun laars. Als dat mooi gebeurt, noemen we het literatuur. Er moet dan natuurlijk wel een zekere eensgezindheid bestaan over het antwoord op de vraag welke van die doe-het-zelfconventies voldoende hoogstaand zijn om niet als kwaakspraak te worden versleten.

Met dank aan Dennis Keesmaat, Marijke Versluys en Gert van Santen.

Kwaakspraak

Nietszeggend, hol en/of foutief taalgebruik, zegt Van Dale. ‘Waar … De Liefdegloed in ijdel kwaken … bestaat,’ schreef Bilderdijk, en Beets: ‘Laat schoone verzen glad van effen lippen vloeien, Maar gil, noch galm, noch kwaak noch bulder woest en luid’. Dus ook de ouden kenden al een overdrachtelijk kwaken. Getuige ook deze definitie (van 1910) uit het Woordenboek der Nederlandse Taal:

‘Bij overdracht in smadelijke toepassing op aanhoudend, eentonig gesnap of luid gepraat van menschen of op ’t uitslaan van onnutten, mallen klap, vaak voor beiden tegelijk. In dezen zin soms bedrijvend.’

Met dank aan Dennis Keesmaat voor het signaleren

Protestsong

Begin 2007 werd bekend dat de Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) plannen had om het minimumtarief voor literair vertalen te verbieden met een beroep op de Mededingingswet. Die wet is bedoeld om prijsafspraken tussen ondernemers (bijvoorbeeld in de bouw) te voorkomen. In dit geval is daar echter geen sprake van: het gaat hier om een met moeite tot stand gekomen afspraak tussen literair vertalers en uitgevers, met als doel o.a. om de literair vertaler een minimale bestaanszekerheid te bieden. Uiteindelijk is dus de kwaliteit van het literair vertalen in Nederland in het geding.

Verontwaardigd over deze NMa-plannen schreef vertaler Gerda Baardman de tekst voor een protestsong. Haar collega Wim Scherpenisse zingt.

Beluister of download de protestsong als mp3-bestand.
Verder lezen Protestsong

Raad voor Cultuur vraagt aandacht voor positie vertalers

In het gisteren verschenen advies van de Raad voor Cultuur aan minister Plasterk van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, getiteld Innoveren, participeren, met een gedeelte over cultuurbeleid en een gedeelte over de culturele basisinfrastructuur, wordt onder andere expliciet aandacht gevraagd voor verbetering van de positie van vertalers.

Verder lezen Raad voor Cultuur vraagt aandacht voor positie vertalers

Nederlandse literatuur in het Turks

Nederlandstalige literatuur begint goed aan te slaan in Turkije. Verschillende vertalingen zijn verschenen of onderweg, meldt het Nederlands Literair Productie- en Vertalingenfonds.

Vertalingen in het Turks waren eerder in het nieuws door het initiatief van de CPNB om een Turkstalige editie uit te brengen van het boekenweekgeschenk van dit jaar. Het reisverhaal De brug van Geert Mak speelt zich grotendeels in Istanboel af. Weblog De Papieren Man weigert uitdrukkelijk te linken naar de column in Elsevier waarin Paul Lieben oproept tot een boycot van het boekenweekgeschenk. Lieben, fractiemedewerker van de Haagse VVD, is van mening dat het geen pas geeft een Nederlandse subsidie te verstrekken voor een Turkse vertaling. Meer over het boekenweekgeschenk op de website van de CPNB.