Tag: nieuws

Marlene Müller-Haas (1948-2025)

Enkele maanden geleden overleed Marlene Müller-Haas, vertaalster Nederlands-Duits. Vanaf begin jaren negentig werkte zij aan een almaar uitdijend, indrukwekkend oeuvre van ruim zestig vertalingen, met onder andere werk van Armando, Maarten Asscher, Adriaan van Dis, Charlotte Mutsaers en Thomas Roosenboom. Op de site van de VdÜ, de vakvereniging van Duitstalige vertalers, schreef collega Ira Wilhelm een in memoriam: https://literaturuebersetzer.de/aktuelles/wir-trauern-um-marlene-mueller-haas/ en dat deed Diete Oudesluijs eveneens voor Filter: https://tijdschrift-filter.nl/webfilter/actueel/2026/week-12/in-memoriam-marlene-muller-haas/.

Marlene Müller-Haas (foto: Hansjörg Haas)

In 2016 publiceerde Maarten Dessing ook een interview met haar op zijn blog. In Filter 10:2 verscheen Het plezier van de vertaler, haar dankwoord bij de aanvaarding van de Else Otten Übersetzerpreis. En op de Duitse Wikipedia is haar lange lijst vertalingen terug te vinden.

Vertalers dreigen Meta met rechtszaak – Anthropic schikt

De landelijke pers heeft er al volop aandacht aan besteed. De vertalers van de Auteursbond hebben samen met de andere auteurs van de bond, de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) en de auteursbelangen behartigende stichting LIRA het Amerikaanse Meta gesommeerd hun teksten niet langer te gebruiken voor het trainen van hun AI’s. Het bedrijf achter onder andere Facebook, Instagram en WhatsApp gebruikt ongeoorloofd talloze teksten om zijn zogenaamde LLMs, Large Language Models, van leerstof te voorzien. Geeft Meta geen gehoor aan die oproep, dan volgt er een dagvaarding en dus een rechtszaak. Lees er meer over bij de Auteursbond: https://auteursbond.nl/nederlandse-schrijvers-en-journalisten-sommeren-meta-om-te-stoppen-met-het-illegaal-gebruik-van-hun-teksten/

illustratie uit het artikel op de site van de Auteursbond

Inmiddels is het eveneens Amerikaanse Anthropic bezig een schikking te treffen met auteurs van wie het werk zonder toestemming is gebruikt om de eigen AI’s te trainen. Het bedrijf dat de laatste tijd vooral in het nieuws is vanwege de weigering zijn AI’s zonder enige restrictie te integreren in de oorlogsmachinerie van het Pentagon, heeft een database opgetuigd waarin auteurs kunnen checken of hun werk is gebruikt als grondstof voor die AI’s. Als dat zo is, dan kunnen ze gebruik maken van de schikking die Anthropic voorstelt. Daar is een aparte site voor in het leven geroepen: https://secure.anthropiccopyrightsettlement.com/lookup/. Het gaat vooral om Engelstalig werk, maar dat kunnen ook Engelse vertalingen zijn, en er komen ook Nederlandse boeken en vertalingen in voor. Lees er meer over bij de Auteursbond: https://auteursbond.nl/maakt-jouw-werk-deel-uit-van-de-anthropic-schikking/.

AI = JATWERK

Auteursbond lanceert campagne

Techbedrijven gebruiken het werk van Nederlandse schrijvers en vertalers om hun AI-modellen te trainen, zonder hun toestemming en zonder vergoeding.

De Auteursbond start daarom de campagne ‘AI = jatwerk’. Met deze campagne vraagt de bond aandacht voor de grootschalige schending van het auteursrecht door techbedrijven, én vestigt hij de aandacht op door mensen geschreven en vertaald werk.

De bond nodigt alle vertalers van harte uit om bij de lancering van de campagne ‘AI = jatwerk’ aanwezig te zijn.

Vrijdag 17 oktober: Lanceringsactie!

Op vrijdagmiddag 17 oktober begint de campagne op het Amsterdamse Spui met een etalage bij boekhandel Athenaeum. Gustaaf Peek houdt een gloedvol betoog, Hannah van Binsbergen zorgt voor een opzwepende voordracht, Maria Vlaar is aanvoerder. Na afloop wordt er geproost op menselijke creativiteit.

Dit is je kans om samen met je collega’s te laten zien dat schrijvers en vertalers niet accepteren dat hun werk wordt gejat!

  • Etalage, optredens en borrel
  • Vrijdag 17 oktober, 17.00 uur, inloop 16.45 uur
  • Athenaeum, Spui 14-16, Amsterdam

Je kunt je hier aanmelden: https://auteursbond.nl/agenda/lancering-campagne-ai-jatwerk/.

Dit is een ingekomen mededeling van de sectie Vertalers van de Auteursbond

Vertalers aan het woord in mei

De Vertalersgeluktournee die de Europese literatuurprijs vergezelt – zie eerder bericht – is alweer van start gegaan. Klik hier of op de dag voor meer info.

  • Dinsdag 20 mei, 19.30
    Kunstlievend Genootschap Pictura, Groningen
    Met vertalers Adriaan van der Hoeven & Edith Koenders (De A van Asta – Tine Høeg) en Liedwien Biekmann & Tjadine Stheeman (Lied van de Profeet – Paul Lynch) 
  • Donderdag 5 juni, 19.30
    Boekhandel Hijman Ongerijmd, Arnhem
    Met vertalers Roel Schuyt (De engel van het verdwijnen – Slobodan Šnajder) en Martine Woudt (Waak over haar – Jean-Baptiste Andrea)
  • Donderdag 12 juni, 17.30
    Boekhandel Broese, Utrecht
    Met vertalers Josephine Rijnaarts (Lichtspel – Daniel Kehlmann) en Annet van der Heijden & Alyssia Sebes (Slechte gewoontes – Alana S. Portero)
  • Woensdag 18 juni, 20.00
    Boekhandel Van Pampus, Amsterdam
    Met vertalers Nicolette Hoekmeijer (Helder – Carys Davies) en Kitty Pouwels (In orbit – Samantha Harvey)

Vertaalster Kitty Pouwels doet niet alleen mee aan deze tournee, maar is ook een podcast begonnen onder de titel Zwemmen met Cassandra. De eerste aflevering staat inmiddels online op de podcastsites waaronder Apple en Spotify.

Op Vertaalverhaal verschenen deze maand vier verhalen:

En op de Vertalersgalerij presenteert Stijn van der Loo een nieuw portret met beelden uit 2011 van Emmanuel Kummer, vertaler van Célines Reis naar het einde van de nacht.

Vertalers aan het woord in maart

De Vertalersgalerij van Stijn van der Loo’s Studio BBH bestaat uit een hele reeks korte portretten van winnaars van de Martinus Nijhoffprijs. Deze maand verscheen daarin een wat langer videoportret van Kiki Coumans, die onder meer de Dr. Elly Jaffé prijs kreeg toegewezen.

In Ralph Aarnouts podcast Vertaalstemmen verschenen nog twee afleveringen: 

 – Mattho Mandersloot, vertaler Koreaans: Hoe belangrijk is Han Kang voor de Koreaanse literatuur?
 – Anne Marie Koper, vertaler Engels en Duits: Zijn vertalers een bedreigde diersoort?

En op Vertaalverhaal verschenen deze maand vijf verhalen:

 – Brenda Lelie Over de vertaling van Moedermelk van Nora Ikstena
 – Rien Verhoef De zichtbaarheid van de vertaler
 – Gys-Walt van Egdom Rentmeesters van de taal
 – Jeanne Holierhoek Uitrusten met Foucault
 – Arthur Langeveld Dankwoord bij de aanvaarding van de Aleida Schot-prijs 1999

Vertalerseizoen

Het einde van het voorjaar en begin van de zomer betekent in de boekenwereld inmiddels dat de zonnestralen ook de vertalers weten te vinden. Het is de tijd van de nominaties voor de Filter Vertaalprijs (2x), de shortlist voor de Europese Literatuurprijs en de uitreiking van de Therèse Cornips Stipendia, nadat het voorjaar al mooi was begonnen met de Martinus Nijhoffprijs voor Paula Stevens, vertaler uit het Noors, en de longlist voor de Europese Literatuurprijs. De redactie van Nieuwsuur vond in de laatste prijs en alle ophef over de ontwikkeling van AI ook reden om een item aan het vertalen te wijden. Daarvoor interviewden ze drie vertalers: longlisters Brenda Lelie en Martin de Haan en jurylid en vorig winnaar Karina van Santen: https://nos.nl/nieuwsuur/video/2526137-prijs-voor-vertaalde-boeken-voelt-als-een-roeping

Boekvertalers.nl feliciteert Anne Mulleners en Lotte Lentes, Annelous Stiggelbout, Bette Westera, Floortje Schoevaart, Inge Piryns, Jan Fastenau, Jan van der Haar, Karol Lesman, Kiki Coumans (2x), Lette Vos, Liesbeth van Nes, Lore Aertsen, Maria Postema, Ralph Aarnout, Robert-Jan Henkes en Rokus Hofstede met hun nominatie of toekenning!

Lees wie met welk boek is genomineerd:

Filter Vertaalprijs 2024
Filter Vertaalprijs kinder- en jeugdboeken 2024
Europese Literatuurprijs 2024

en welke vertalers een Therèse Cornips Stipendium ontvingen.

De interviews voor Nieuwsuur leidden ook nog tot een interessant stukje op de site van de NOS: Vak van vertaler verandert: ‘AI bedreigt menselijke taal’. (Met twee foutjes: Brenda Lelie vertaalt niet in het Lets maar uit het Lets, en er wordt haar een uitspraak toegeschreven die uit de mond van Karina van Santen kwam.)

Algemeen voorwaarden voor boekvertalers

VvLsiteheader

Boekvertalers en uitgevers – ondernemers in het boekenvak
Buiten het strikt literaire domein, waar uitgevers en vertalers een akkoord hebben gesloten over het gebruik van het Modelcontract, zijn boekvertalers overgeleverd aan de nukken van de markt. Dat houdt in dat ze doorgaans genoegen moeten nemen met de contracten die uitgevers hanteren. Hoewel elke uitgever weer andere voorwaarden hanteert, is het niet overdreven om te stellen dat al die contracten in ieder geval één ding gemeen hebben, en dat is dat ze eenzijdig zijn opgesteld en daardoor met name de belangen van uitgevers dienen. Boekvertalers kunnen hun onderhandelingspositie tegenover opdrachtgevers versterken door vooraf kenbaar te maken onder welke voorwaarden ze hun diensten verlenen. Die voorwaarden heeft de Vereniging van Letterkundigen (VvL) uitgewerkt in Algemene voorwaarden voor boekvertalers. Verder lezen Algemeen voorwaarden voor boekvertalers

Wetsvoorstel Auteurscontractenrecht aangenomen

Aw[nieuw-20150107]De Eerste Kamer heeft het wetsvoorstel Auteurscontractenrecht vandaag aangenomen. De gewijzigde Auteurswet treedt op 1 juli 2015 in werking. De belangrijkste wijzigingen worden in een eerder artikel opgesomd (en een aantal passeert hier ook nog eens de revue). Janne Rijkers belichtte in 2010 de achtergronden van het wetsvoorstel.

Platform Makers roept op tot snelle invoering ACR

EK[logo]Het Platform Makers, waarin ook de Vereniging van Letterkundigen is vertegenwoordigd, heeft er bij de Eerste Kamer op aangedrongen het Auteurscontractenrecht (ACR) zoals gepland per 1 juli van dit jaar in te voeren. Die invoering dreigt in het gedrang te komen nu enkele fracties in de Eerste Kamer vragen willen stellen. Dinsdag 16 juni besloot de Eerste Kamer tot een tweede schriftelijke behandeling, die voor dinsdag 23 juni op de rol staat. Invoering per 1 juli is echter alleen mogelijk als de Eerste Kamer nog voor het zomerreces tot stemming overgaat.

‘De positie van makers verslechtert met de dag,’ zegt Rosa García López van de Nederlandse Vereniging van Journalisten, des te meer reden om invoering van het ACR niet langer uit te stellen.

Op 7 april hebben de fracties in de Eerste Kamer opmerkingen gemaakt en vragen gesteld bij het wetsvoorstel. Op 12 juni kwam staatssecretaris van Veiligheid en Justitie Dijkhoff met een Memorie van antwoord.

Voor boekvertalers zijn een aantal vragen en opmerkingen vooral van belang; ik neem ze even ‘kort’ door. Verder lezen Platform Makers roept op tot snelle invoering ACR