In de Vertalersgalerij verscheen een nieuw portret, van de zeer muzikale Roel Schuyt, die uit een hele rits talen vertaalt: het Albanees, Servo-Kroatisch, Macedonisch, Sloveens, Russisch, Bulgaars en Wit-Russisch.
Op Filters Vrijdag Vertaaldag zijn vijf stukken verschenen:
Verder lezen Vertalers aan het woord – winter 2026Vorige week is bekend gemaakt wie de Filter Vertaalprijzen 2025 hebben gekregen. De jury’s noemden alle genomineerden terecht winnaars, maar de twee bekroonde boeken staken erboven uit. Dit schreef de jury: ‘een boek waarvan het bij wijze van spreken noodzakelijk is dat het werd vertaald, waarvan er niet eens een definitief origineel bestaat, zodat het nog een hele toer was om te reconstrueren hoe dat origineel eruitgezien zou kunnen hebben in weerwil van de censuur en zodat de vertaling in zekere zin uitmondde in een nieuw origineel, een boek waarvan de research zo ver ging dat het gewicht van een van de personages gecheckt werd met een BMI-calculator, waarvan de redactie en eindredactie uitbundig moeten worden geprezen en waarvan de taal van begin tot eind uit levend, hedendaags Nederlands bestaat. Wij brengen hulde aan het Vlaams-Nederlandse duo dat deze vertaling op haar beider naam heeft gezet: de Filter Vertaalprijs 2025 van € 10.000, ter beschikking gesteld door de GAU, gaat naar het bij uitgeverij Balans verschenen Stalingrad, vertaald uit het Russisch door Annelies de hertogh en Els de Roon Hertoge.’
En dit is de conclusie van het juryrapport voor de Filter Vertaalprijs voor kinder- en jeugdboeken 2025: ‘Vijf heel verschillende nominaties kortom, ieder met hun eigen vertaaluitdagingen. Vijf vertalers die er met bijzonder veel vakvrouwschap in geslaagd zijn de door hen vertaalde boeken net zo spannend, fantasierijk, grappig, verdrietig, vrolijk en avontuurlijk te maken als het origineel. Soms door dicht bij de brontekst te blijven, soms door eigenzinnige sluiproutes of omwegen te nemen om tot een zo natuurlijk mogelijke Nederlandse tekst te komen. De winnaar is een vertaler die alle registers open heeft moeten trekken om een jeugdboek af te leveren dat dankzij haar kunde en vondsten zowel humoristisch, verrassend, overtuigend als ontroerend is. Zo veel (ver)talige behendigheid verdient in de ogen van de jury ontegenzeglijk de Filter Vertaalprijs voor kinder- en jeugdboeken: die gaat dan ook naar Henrieke Herber voor De woordredders van Enrico Galiano.’
Bij de uitreiking van de Filter Vertaalprijzen werd ook het nieuwe nummer van het tijdschrift Filter ten doop gehouden dat deze keer het thema ‘de uitbundige vertaler’ kent. Een keur aan vertalers schreef een stuk waarin die misschien soms onvermoede kant naar voren komt.
Tijdens het opstellen van deze post maakte de Zweedse Academie bekend aan wie zij de Nobelprijs voor literatuur van 2025 heeft toegekend. Nu is dit natuurlijk formeel geen vertaalprijs, maar zonder vertalers zou hij niet bestaan of louter een Zweedse aangelegenheid zijn. Dat de Academieleden kennis hebben kunnen nemen van het werk van László Krasznahorkai, de winnaar van dit jaar, is te danken aan het werk van de Zweedse vertaler Daniel Gustafsson. En Mari Alföldy is er verantwoordelijk voor dat er al een flink rijtje boeken van de Hongaarse schrijver in het Nederlands is te lezen. Dus bij dezen ook de felicitaties aan alle vertalers en uitgevers van de nieuwe Nobelprijswinnaar. Mari Alföldy’s man, Viacheslav Sereda, was zijn Russische vertaler, maar heeft dit helaas niet meer mee kunnen maken.
Deze zomer werd bekend dat de Martinus Nijhoffprijs, nog altijd de grootste vertaalprijs, naar Mark Leenhouts gaat voor zijn al prachtige vertalingen uit het Chinees, de vreemdste van alle talen waaruit hij kon kiezen, zoals hij zelft zegt in een filmpje bij de uitreiking die inmiddels heeft plaatsgevonden:
Lees het juryrapport of de lofrede van Fresco Sam-sin, beide in pdf.
De winnaars van de Europese Literatuurprijs 2025 zijn inmiddels ook bekend: vertaler Adri Boon en auteur Irene Solà, met haar door hem uit het Catalaans vertaalde Ik gaf je ogen en je keek in de duisternis (Cossee). Lees op de site van het Letterenfonds meer over de toekenning. Toeval of niet, maar Stijn van der Loo publiceerde in de Vertalersgalerij deze zomer een portret van Adri Boon:
Ook op VertaalVerhaal zijn deze zomer nieuwe verhalen verschenen en één daarvan is van Adri Boon:
Een enkele keer dook hier wel eens een bijdrage op uit Vrijdag Vertaaldag, de ongeveer tweewekelijkse rubriek van vertaaltijdschrift Filter. Vanaf nu proberen we alle afleveringen hier te signaleren. Hieronder vind je de laatste tien. Op de site van Filter zijn nog veel meer afleveringen te vinden.
Op 30 september wordt bekend wie de winnaars zijn van de Filter Vertaalprijzen. De uitreiking vindt plaats in Utrecht. Lees meer over de genomineerden en die avond.
Vertalers aan het woord in juni
Tot voor kort was er nog nooit een boek van de Argentijnse Mariana Dimópulos in het Nederlands verschenen. Maar onlangs zag bij uitgeverij Cossee Spreken in tongen het licht, een boek waarin de vertaler Duits en Engels in gesprek gaat met J.M. Coetzee over talen en vertalen. En dat leidt tot allerlei intrigerende overpeinzingen en uitspraken. Zo noemt Coetzee zijn Nederlandse vertaler zijn ‘Nederlandse tweelingbroer’. Ook nu werd de Zuid-Afrikaan vertaald door Peter Bergsma, terwijl zijn vertaalster voor het conto kwam van een andere vertaler Engels, Anna Helmers-Dieleman. Wat de vraag oproept of dat is gebeurd omdat er zoals gebruikelijk bij Engelse titels weer haast was geboden bij het maken van de vertaling of omdat de twee stemmen zo ook twee vertaalstemmen kregen? De Nederlandse vertalers werkten eerder samen aan het door Coetzee herziene Van man tot man van Olive Schreiner dat in januari al bij Cossee verscheen.
Ook vertaler Robert-Jan Henkes heeft zo zijn ideeën over taal en vertalen en die heeft hij bijeengebracht in Vertalen wat er niet staat, een titel waarin naast een bekende uitspraak van Karel van het Reve en een titel van Arthur Langeveld Nijhoffs beroemde regel ‘Lees maar, er staat niet wat er staat’ lijkt mee te spelen. Of dat betekent dat Henkes aanschurkt tegen Nijhoffs ideeën over taal, poëzie en vertaling oordele de lezer zelf. Een van de eersten die het boek bespreekt, voor en na lezing, is de met de Nijhoffprijs bekroonde Ton Naaijkens op de site van Filter: https://www.tijdschrift-filter.nl/webfilter/recensies/2025/robbert-jan-henkes-vertalen-wat-er-niet-staat/
In de Vertalersgalerij verscheen deze maand een mooi portret van Jos Vos, de gelauwerde vertaler van Japanse klassieke teksten.
VertaalVerhaal kwam deze maand met vijf verhalen:
– De bedscène uit Mario Vargas Llosa’s Voor uw liefde – Arie van der Wal
– Van moord onder studenten tot de dood van een studie, Jan Fastenau in gesprek met Peter Verstegen
– Taal als aangewaaide rijkdom – Profiel van Marietje d’Hane-Scheltema, door Jacqueline Oskamp
– Vertalen in beeld – Rien Verhoef
– Dankwoord bij de aanvaarding van de Amy van Markenprijs 2025 – Janny Middelbeek-Oortgiesen
Onlangs maakten de jury’s van de Filter Vertaalprijzen en van de Europese Literatuurprijs bekend welke boeken en welke vertalers kans maken op de prijzen van dit jaar.
Dit zijn de nominaties voor de Filter Vertaalprijs 2025:
Lees hier waarom de jury deze boeken uitkoos: https://www.tijdschrift-filter.nl/filter-vertaalprijzen/2025/nominaties-filter-vertaalprijs-2025/
Voor de Filter Vertaalprijs 2025 voor kinder- en jeugdboeken zijn deze vijf vertalers en boeken genomineerd:
Lees hier de motivering van de jury: https://www.tijdschrift-filter.nl/filter-vertaalprijzen/2025/nominaties-filter-vertaalprijs-kinder-en-jeugdboeken-2025/.
De bekendmaking van de winnaars, die elk 10.000 euro zullen ontvangen, is op 30 september.
En dit zijn de vier genomineerde boeken voor de Europese Literatuurprijs 2025:
Aan de prijs is een bedrag van € 10.000 verbonden, voor zowel de schrijver als de vertaler(s). Op 3 september wordt bekend welk van deze vier boeken de Europese Literatuurprijs wint.
De tweejaarlijkse Amy van Markenprijs “voor een uitmuntende, recent uitgekomen literaire vertaling uit het Deens, Noors, Zweeds, IJslands of Færöers” gaat deze keer naar Janny Middelbeek-Oortgiesen voor haar vertaling van de roman Wolvenkoorts van Kerstin Ekman (uit het Zweeds) en zal worden uitgereikt op vrijdag 13 juni in Groningen.
Dit is niet de eerste vertaalprijs die Janny Middelbeek-Oortgiesen ten deel valt. Zo ontving ze in 2018 de Letterenfonds Vertaalprijs en 2013 de Svenska Akademiens Tolkningspriset, de vertaalprijs van de Zweedse Academie die ook de Nobelprijs voor literatuur toekent. Daarnaast is ze ook meerdere keren genomineerd voor de Europese literatuurprijs. Recent nog voor Erfgrond, haar vertaling van Maria Turtschaninoffs roman Arvejord en eerder voor Osebol, de vertaling van de gelijknamige bundel van Marit Kapla en samen met Eline Jongsma voor Verzamelde Werken, de vertaling van de roman Samlade verk van Lydia Sandgren.
De Amy van Markenprijs is een initiatief van de Stichting Leonora Christina, die zich ten doel stelt de kennis van de Scandinavische letterkunde in Nederland te bevorderen en daartoe ook vertaalsubsidies verstrekt. Meer informatie over de prijs(uitreiking) en de stichting op de site van de stichting: https://www.leonorachristina.nl/nieuws/ en in dit persbericht.
Vertalers aan het woord in april
Onlangs verscheen Het paardenleger, Arie van der Ents vertaling van Isaak Babels verhalencyclus. Voor de gelegenheid was Van der Ent, die in Oekraïne woont, even in Nederland en verscheen er ook een interview met hem bij Rijnmond en de NOS, waarin hij onder andere vertelt hoe het is om nu in dat geplaagde land te wonen en waarom hij als vertaler Russisch veel Russische schrijvers niet meer vertaalt: https://nos.nl/regio/zh-rijnmond/artikel/626562-arie-van-der-ent-dichter-in-oorlogstijd-ik-wil-oekraine-uit-schaduw-van-rusland-halen
Bij SKUT, ‘digitaal platform voor literatuur, kritiek en dialoog, dat middels brieven, essays, verhalend proza en poëzie het engagement opzoekt’, verscheen in een vertaling van Tommy van Avermaete en Yi Fong Au een interessant stuk uit Zuid-Afrika. Striptekenaar, illustrator, columnist, dichter én vertaler Nathan Trantaal schrijft over de aard van vertalen en wie wie kan vertalen: Verloren en gevonden in vertaling. Hij eindigt met een eigen gedicht in het Kaaps en zijn eigen vertaling in het Engels. Dit zijn de laatste regels in het Kaaps, de taal waarin hij meestal schrijft en waarover hij in het stuk ook meer vertelt:
My ma gloe in niks én sy gloe in alles
en jy sal nooit wiet of sy liegie.
Syt vi my gelee hoe om te lieg
en hoe omme storie te vetel
en hoe om te worry:
die secret is om te gan slaap.
Jy worry bieter as jy ytgerus is.
Op VertaalVerhaal verschenen deze maand vier verhalen:
Op 10 april is de longlist bekend gemaakt van de Europese Literatuurprijs die de beste hedendaagse Europese roman bekroont die het voorgaande jaar is verschenen in Nederlandse vertaling. De prijs gaat naar de auteur én de vertaler.
Hierboven zie je de ruggen van de twaalf uitverkoren boeken uit 2024. Dit zijn ze op dezelfde alfabetische titelvolgorde:
Aan de prijs is ook de Vertalersgelukstoernee gekoppeld: een aantal van de genomineerde vertalers trekt in mei en juni langs boekhandels in heel het land om meer over hun vertaling te vertellen. Meer daarover (binnenkort) en over de prijs zelf lees je op www.europeseliteratuurprijs.nl.
Marijke Emeis werkt de laatste jaren vooral aan de vertaling van het prachtige werk van Anne Carson, maar was ruim 35 jaar geleden ook de vertaler van De duivelsverzen, de roman die schrijver Salman Rushdie op een fatwa kwam te staan die hem na 33 jaar bijna alsnog het leven kostte. Maar niet alleen de schrijver liep gevaar, ook zijn uitgevers en vertalers liepen soms levensgrote risico’s. Marijke Emeis spreekt daarover en over soortgelijke bedreigingen met de makers van de podcast Achter de ophef in de aflevering Terreur vs Kunst. https://www.vrij-links.nl/achter-de-ophef/terreur-vs-kunst
Van Alyssia Sebes’ videoreeks Vertalers aan het woord zijn inmiddels de laatste afleveringen verschenen, met de nog in de startblokken staande Christine Koopmann die nu vanuit het Nederlands in het Duits vertaalt na jaren werkzaam te zijn geweest in operatiekamers, en met Brenda Lelie die haar vertaalloopbaan voortvarend is gestart met Moedermelk van de Letse Nora Ikstena dat meteen werd genomineerd voor de Europese Literatuurprijs. https://www.youtube.com/@alyssia.vertaalt
Brenda sprak ook met Ralph Aarnout voor zijn podcast Vertaalstemmen, over hoe het is om de enige literatuurvertaler uit een taal te zijn, hoe ze min of meer toevallig in Letland is beland en de taal is gaan leren en vertaler werd en over de waardevolle bijdragen van een goede persklaarmaker, Annelies de Hertogh in dit geval. Ralph sprak ook met een heel ervaren vertaler die bepaald niet de enige is die uit het Engels vertaalt: Nico Groen die vooral bekend is om zijn vertalingen van zogenaamde natuurboeken van schrijvers als Robert Macfarlane en Dave Goulson, maar ook boeken van onder andere Zadie Smith en Jay McInerny op zijn naam heeft staan. Zij spraken onder meer over de poëzie van natuuropsommingen, het voordeel van een studie neerlandistiek en het ‘helpen’ of ‘verbeteren’ van een auteur. Je vindt de podcast op Aarnouts site https://www.aarnout.nl/podcast/ en verscheidene podcastplatforms.
Dit jaar proberen we hier ook maandelijks de mooie verhalen over vertalen van de site VertaalVerhaal te signaleren. In januari waren dat:
Mark Leenhouts in gesprek met Sybren Sybesma, over vertalen en de jammerlijke dominantie van het Angelsaksische romanmodel in de literaire cultuur.
https://vertaalverhaal.nl/project/romans-zijn-geen-documentaires/
Lette Vos over haar contact met auteur Sara Baume.
https://vertaalverhaal.nl/project/een-talige-vriendschap/
Het hier al eerder vermelde stuk van de vorig jaar overleden Arie van der Wal over de eerste zin van De vlucht van Jesús Carrasco.
https://vertaalverhaal.nl/project/de-eerste-zin-van-jesus-carrasco-de-vlucht/
En Edgar de Bruins dankwoord bij de aanvaarding van de Aleida Schot-prijs 2007.
https://vertaalverhaal.nl/project/dankwoord-bij-de-aanvaarding-van-de-aleida-schot-prijs-2007/
Vrijdag 20 december verscheen er in de Volkskrant een in memoriam van vertaler Arie van der Wal in de rubriek ‘Het eeuwige leven’ onder de titel ‘Het was de vertaler van Gabriel Garcia Márquez om meer te doen dan alleen de literatuur’. Ondertussen blijkt uit het stuk en zijn vertaaloeuvre wel dat de literatuur hem na aan het hart lag. Hij vertaalde niet alleen bekende schrijvers als die van Honderd jaar eenzaamheid of Het huis met de geesten, maar introduceerde ook meerdere schrijvers bij uitgevers en lezers, zoals Jesús Carrasco en Juan Filloy.
Voor boekhandel Athenaeum vertelde hij bij het verschijnen van zijn vertaling van een nieuwe Vargas Llosa iets over het vertaalvak: ‘Het is allemaal niet erg spectaculair natuurlijk, maar misschien is het ook wel goed om eens te laten zien dat vertalen voor het grootste deel uit dit soort weinig opzienbarende overwegingen bestaat. Prachtige creatieve oplossingen voor moeilijke vertaalproblemen krijgen vaak de meeste aandacht, maar die vormen over het algemeen slechts een klein deel van het hele vertaalproces. De rest is proberen stijl, toon en ritme van het origineel zoveel mogelijk te benaderen.’
Arie van der Wal overleed op 17 november 2024 in Groningen.
Lees het in memoriam uit de krant of Van der Wals eigen uitleg over het vertalen van de openingsbedscène uit het boek van Vargas Llosa: https://www.athenaeum.nl/nieuws/vertalers/2017/de-bedsc%C3%A8ne-uit-mario-vargas-llosas-voor-uw-liefde-vertaald-door-arie-van-der-wal
