Categorie: Voor het voetlicht

Vertalers aan het woord – najaar 2025

Het eerste signalement komt niet uit 2025, maar is van begin 2026, als iets wat op winter lijkt Nederland met een laagje sneeuw heeft bedekt. Uit Iran, waar de winters heel wat strenger kunnen zijn maar de dreiging van iets anders komt, klinkt een verhaal van Amir Mehdi Haghighat dat hij schreef voor de rubriek ‘A Moment That Changed Me’ van de Britse Guardian: In the bombed-out ruins of an apartment block, I saw a book I’d translated.

De kleurloze Tsukuru Tazaki en zijn pelgrimsjaren van Haruki Murakami, vertaald door Amir Mehdi Haghighat – foto: Erfan Bagheri

Het nieuwe jaar kende ook alweer een Filtervrijdag Vertaaldag, maar de meeste kwamen in 2025 online: lees verder

Twintig jaar Het Grote Misschien

door Aleid van Eekelen-Benders

Dit jaar is het twintig jaar geleden dat het eerste boek van John Green verscheen, Looking for Alaska. In datzelfde jaar verscheen ook mijn vertaling van dat boek, Het Grote Misschien. Het was mijn eerste kennismaking met het begrip ‘young adult literature’ en ook mijn kennismaking met die unieke auteur, John Green. Een auteur met een heel eigen stem, zoals ook de lezers al snel ontdekten, maar daarnaast een bijzonder sympathieke en loyale man, zoals ik zelf heb mogen ervaren. Het vertalen van zijn boeken was altijd een feestje én een uitdaging, want hij was dol op taalkundige acrobatiek. Daarover heb ik destijds ook geschreven op deze site: Over neuzen, rozijnen en vriendschap en Eng raam, man! Mama-rangen en anagrammen.

omslag van de eerste druk van de vertaling

Dat ik hier nu de verleden tijd gebruik is omdat Green wat het schrijven betreft inmiddels een andere richting in is gegaan, met non-fictie als The Anthropocene Reviewed (Hoe is het antropoceen je tot nu toe bevallen? vertaald door Rob Kuitenbrouwer en mij) en Everything is Tuberculosis (niet in het Nederlands vertaald). In die non-fictie hanteert hij overigens wel nog steeds zijn onnavolgbare en meteen herkenbare stijl, met veel humor, zonder iets af te doen aan de ernst van zijn onderwerpen.

Het twintigjarig jubileum van Looking for Alaska was voor het academische tijdschrift The International Journal of Young Adult Literature aanleiding voor een speciaal nummer dat helemaal aan John Green en zijn boeken is gewijd. Een van de artikelen is een weergave van een (online) rondetafelgesprek met een aantal van zijn vertalers uit verschillende landen. Ik vond het heel interessant om daaraan deel te nemen, want het betekende een unieke kans om met collega’s over de boeken, de vertalingen en de ontvangst in verschillende landen te praten. Voor wie ook geïnteresseerd is, ons gesprek is hier te downloaden: https://ijyal.ac.uk/articles/10.24877/IJYAL.217

Vertalers aan het woord – zomer 2025

Deze zomer werd bekend dat de Martinus Nijhoffprijs, nog altijd de grootste vertaalprijs, naar Mark Leenhouts gaat voor zijn al prachtige vertalingen uit het Chinees, de vreemdste van alle talen waaruit hij kon kiezen, zoals hij zelft zegt in een filmpje bij de uitreiking die inmiddels heeft plaatsgevonden:

Lees het juryrapport of de lofrede van Fresco Sam-sin, beide in pdf.

De winnaars van de Europese Literatuurprijs 2025 zijn inmiddels ook bekend: vertaler Adri Boon en auteur Irene Solà, met haar door hem uit het Catalaans vertaalde Ik gaf je ogen en je keek in de duisternis (Cossee). Lees op de site van het Letterenfonds meer over de toekenning. Toeval of niet, maar Stijn van der Loo publiceerde in de Vertalersgalerij deze zomer een portret van Adri Boon:

Ook op VertaalVerhaal zijn deze zomer nieuwe verhalen verschenen en één daarvan is van Adri Boon:

Een enkele keer dook hier wel eens een bijdrage op uit Vrijdag Vertaaldag, de ongeveer tweewekelijkse rubriek van vertaaltijdschrift Filter. Vanaf nu proberen we alle afleveringen hier te signaleren. Hieronder vind je de laatste tien. Op de site van Filter zijn nog veel meer afleveringen te vinden.

Op 30 september wordt bekend wie de winnaars zijn van de Filter Vertaalprijzen. De uitreiking vindt plaats in Utrecht. Lees meer over de genomineerden en die avond.

Vertalers aan het woord in maart

De Vertalersgalerij van Stijn van der Loo’s Studio BBH bestaat uit een hele reeks korte portretten van winnaars van de Martinus Nijhoffprijs. Deze maand verscheen daarin een wat langer videoportret van Kiki Coumans, die onder meer de Dr. Elly Jaffé prijs kreeg toegewezen.

In Ralph Aarnouts podcast Vertaalstemmen verschenen nog twee afleveringen: 

 – Mattho Mandersloot, vertaler Koreaans: Hoe belangrijk is Han Kang voor de Koreaanse literatuur?
 – Anne Marie Koper, vertaler Engels en Duits: Zijn vertalers een bedreigde diersoort?

En op Vertaalverhaal verschenen deze maand vijf verhalen:

 – Brenda Lelie Over de vertaling van Moedermelk van Nora Ikstena
 – Rien Verhoef De zichtbaarheid van de vertaler
 – Gys-Walt van Egdom Rentmeesters van de taal
 – Jeanne Holierhoek Uitrusten met Foucault
 – Arthur Langeveld Dankwoord bij de aanvaarding van de Aleida Schot-prijs 1999

Ode aan de tekstredacteuren

Annelies Jorna

Zomaar een ode aan de vakbekwamen
          – vul zelf maar in, je kent de namen –
die meedenken, die corrigeren,
die suggereren, redigeren,
en achter hun laptop met scherpe blik
uitglijers opmerken van vertalers (als ik)
in samenstellingen: aanelkaar – of toch niet.
De pkm die scherp een gemist zinnetje ziet.
(Waar het boek trouwens zonder kan,
daar wordt het heus niet slechter van.
Maar goed, de auteur heeft de regie,
dus dat beslist de vertaler nie.
‘Hier mist een t!’
‘Neemt de corrector straks wel mee’.)

Ze ruilen waar het hoort hun om in hen,
bekende blunders van vertalers – die ik toevallig ken.

Dialect, idiolect, woordspelingen en -grappen:
hier een komma erin, en daar juist schrappen.
Ze brengen hoerenjongens in het gareel,
verwijderen een witregel te veel,
(of eh: teveel? te veel…? kijk niet in Van Dale,
ga niet in het Groene Boekje ronddwalen,
de pkm redt je, en anders wel de corrector:
de laatste wacht, de gelijktrekkers-collector.

En ja, vertalers mopperen soms vaker
op een corrector of persklaarmaker –
maar vandaag een loflied op die menskracht:
een te vaak ondergewaardeerd ambacht.

      (NB: ongecorrigeerd, niet geredigeerd, niet door AI gegeneerd,
       rijm waarvoor Annelies Jorna zich niet eens erg geneert.)

Toen ze nog op Facebook zat, plaatste Annelies Jorna die in 2005 de Martinus Nijhoffprijs ontving, daar dit eerbetoon aan de mensen met wie alle boekvertalers meestal – soms worden ze wegbezuinigd – samenwerken. Omdat dit werk het verdient ook elders aandacht te krijgen, stuurde ze het in en plaatsen wij het hier. Gelukkig bundelen ook deze tekstwerkers inmiddels hun krachten, want begin februari is Redactief officieel opgericht, de vakvereniging voor redacteuren, persklaarmakers en correctoren. Er is een website in aanbouw en op LinkedIn schrijft voorzitter Rosa Schogt iets meer over de vereniging die inmiddels al bijna honderd leden telt.

Luisterlezen

Vertaalstemmen, de podcast van Ralph Aarnout, is nu echt begonnen met een gesprek van ruim een half uur met Annemart Pilon over allerlei vertalerszaken zoals leuren met een favoriet boek, een voorlezende vader en de namen op het omslag. Je kunt het beluisteren op Ralphs site en het bekende scala aan podcastapps.

Ook Alyssia Sebes heeft haar videoreeks Vertalers aan het woord verder uitgebreid met een gesprek met Miriam Bunnik die veel getweeën vertaalt en dus schuift in een volgend gesprek haar kompaan Mara Schepers aan om samen te vertellen over het samen vertalen. En de daarop volgende aflevering komt uit België waar Janne van Beek vertelt over haar wedervaren als vertaler. Te bekijken op Instagram en YouTube.

Annemart Pilon, Janne van Beek, Mara Schepers en Miriam Bunnik

Eerder maakte we ook al melding van het overlijden van Arie van der Wal. VertaalVerhaal diepte uit de archieven van Athenaeums website een stuk van zijn hand op over de eerste zin van Jesús Carrasco, De vlucht: https://vertaalverhaal.nl/project/de-eerste-zin-van-jesus-carrasco-de-vlucht/.

Vertalers in de prijzen

Eerder berichtten we hier al over de nominaties voor de Europese Literatuurprijs en de Filter Vertaalprijzen. Inmiddels zijn alle drie de prijzen toegekend en ook boekvertalers.nl feliciteert Maria Postema, Rokus Hofstede en Karol Lesman!

Maria Postema won de Filter Vertaalprijs voor kinder- & jeugdboeken 2024 met haar vertaling van Julia en de Haai van Kiran Millwood Hargrave. Uit het juryrapport: ‘in de vertaling van Maria Postema is ieder woord raak. (…) Haar verfijnde keuzes roepen precies de heldere beelden op die de lezer zo diep raken. (…) Voor haar geweldige vertalingen zou ze nu al een oeuvre-Vertaalprijs voor kinder- en jeugdboeken mogen krijgen.’ Lees het juryrapport.

Andere genomineerden waren Robbert-Jan Henkes, Inge Piryns, Lore Aertsen en Bette Westera.

Rokus Hofstede won de Filter Vertaalprijs 2024 voor Schoonheid op aarde van Charles Ferdinand Ramuz. Uit het juryrapport: ‘een boek dat de hedendaagse literaire mogelijkheden van het Nederlands vergroot, zoals het de mogelijkheden van de brontaal een eeuw geleden heeft vergroot. (…) een vertaler die van begin tot eind in deze wervelende, golvende, voortdurend uit de bocht vliegende tekst koers houdt als een onverschrokken kapitein. Die in zijn vertaling absoluut meesterschap toont, en erin slaagt om de tekst met eenzelfde speelsheid en plezier te benaderen als de oorspronkelijke schrijver.’ Lees het juryrapport.

Andere genomineerden waren Annelous Stiggelbout, Liesbeth van Nes, Jan Fastenau en Kiki Coumans.

Karol Lesman won samen met de Poolse Nobelprijswinnaar Olga Tokarczuk de Europese Literatuurprijs 2024 voor zijn vertaling van haar Empusion. Uit het juryrapport: ‘De meanderende Tokarczuk-zinnen die laveren in het geheimzinnige gebied tussen weten en niet-weten zijn met grote klasse vertaald door Karol Lesman. Hem valt het grootste compliment te beurt dat een vertaler kan krijgen: je hebt op geen enkel moment het gevoel een vertaalde roman te lezen.’

Andere genomineerde vertalers waren Lette Vos, Kiki Coumans en Jan van der Haar.

Lesman en Tokarczuk zullen samen op 2 november 2024 worden geïnterviewd op het Crossing Borderfestival. Daarvoor zijn alle kaartjes inmiddels al uitverkocht. Wel is er nog een groot interview met Lesman te lezen in de downloadbare festivalbijlage van De Groene Amsterdammer.

Gekoppeld aan de Europese Vertaalprijs is de Vertalersgeluktoernee, een reeks literaire avonden waarop vertalers die op de longlist voor de prijs stonden, vertellen over hun werk. Er staan er nog twee op de agenda, een met Marianne Molenaar en Martin de Haan in Maastricht op 17 oktober en een met Niek Miedema & Harm Damsma en Kiki Coumans in Amsterdam op 25 oktober. Klik voor meer info op de links op de volgende pagina: https://www.europeseliteratuurprijs.nl/vertalersgeluk/2024/

Broeders van het Groene Woud

Annelous Stiggelbout leest, vertaalt en bestudeert Chinese literatuur. Sinds 2006 heeft ze poëzie, korte verhalen en romans vertaald voor verschillende Nederlandse uitgeverijen en literaire tijdschriften. Na enige omzwervingen in China, Taiwan en Leiden richt ze zich sinds 2013 voltijd op de Chinese literatuur. Ze heeft werk vertaald van onder anderen Han Han, Yue Tao, Sanmao en Zhang Yueran.

Ik ben bezig met de vertaling van de nieuwste roman van Zhang Yueran, werktitel De spijker, en daarbij loop ik (uiteraard) regelmatig tegen lastige vertaalkwesties aan. Bijvoorbeeld als Zhang schrijft over de spelletjes van de twee hoofdpersonen.

Twee kinderen zijn op zoek zijn naar een plek om ongestoord eindeloos te kunnen spelen. Buiten, in het compound waar ze wonen, worden ze overal weggejaagd, maar dan heeft de ene de oplossing: zijn opa, die in vegetatieve toestand is, ligt in zijn eentje op een ziekenhuiskamer. Dáár kunnen ze terecht! Zo gezegd, zo gedaan. En opa wordt al snel onderdeel van hun spel (ja, dat is wat macaber). Verder lezen Broeders van het Groene Woud