De zes nominaties
Oorspronkelijk Nederlandstalig:

• Trouw is de andere wang van Peter Bekkers (uitgeverij De Geus)
• Dagen van gras van Philip Huff (uitgeverij De Bezige Bij)
• Dit is geen dagboek van Erna Sassen (uitgeverij Leopold)

Vertaalde boeken:

• Zeitoun van Dave Eggers, vertaling Maaike Bijnsdorp en Lucie Schaap (uitgeverij Lebowski)
• Paper Towns van John Green, vertaling Aleid van Eekelen (uitgeverij Lemniscaat)
• Muleum van Erlend Loe, vertaling Femmigje Andersen-Sijtsma (uitgeverij De Geus)

Juryvoorzitter Hedy d’Ancona
(foto: Maaike Bijnsdorp)
 

De grote avond
Na de ontvangst in restaurant Mi Vida, waar iedereen in ontspannen sfeer met elkaar kennis kon maken, vond in de Koninklijke Schouwburg in Den Haag de prijsuitreiking plaats. Eerst werden alle auteurs en vertalers op het podium gevraagd voor een kort interview met presentatrice Britt Stubbe. Daarna deed voorzitter Hedy d’Ancona verslag van de jurering en werden de winnaars bekendgemaakt. Peter Bekkers won met Trouw is de andere wang in de categorie oorspronkelijk Nederlandstalig en Erlend Loe en zijn vertaler Femmigje Andersen-Sijtsma wonnen samen met Muleum. De drie winnaars kregen een mooie trofee en voor alle genomineerden waren er een oorkonde en bloemen.

Volgend jaar wordt de GJP uitgebreid met een publieksprijs, waarvoor jongeren zelf een stem kunnen uitbrengen. De campagne hiervoor start voorjaar 2011.

Meer foto’s hier.

Servet
Onder het genot van een glaasje champagne luisterden we naar een korte toespraak, waarna iedereen kon plaatsnemen aan de lange tafels. Op zowel het bord van de auteur als dat van mij lag een servet bedrukt met de omslag van het boek; een lief gebaar. Alle anderen hadden een servet met de opdruk: Groot Griffeldiner 2010.

Oorkonde
Het allervriendelijkste personeel van Fifteen zette brood en hapjes op tafel en waarschuwde ons voor de pitten in de olijven. De gesprekken kwamen op gang, er werd flink toegetast totdat het tijd was voor nog een toespraak en het uitreiken van de oorkonde voor de Vlag&Wimpel-winnaars. Omdat de redactie het zielig vond voor de auteur om op het podium te staan tussen allemaal mensen van wie hij de taal niet verstond, stuurden ze mij met hem mee. En kreeg ik ineens de oorkonde in handen gedrukt, en werden de camera’s en fototoestellen al gericht. Gauw zei ik dat ik ‘maar’ de vertaler was, en toen werd de oorkonde alsnog in de juiste handen gedrukt en begon het flitsen.

Maar niet voor de vertaler
Zodra we weer rond de dis geschaard zaten, werd het volgende gerecht opgediend, en na een poos was er weer een toespraak en mocht iedere Griffelwinnaar even het woord doen. En dat konden ze goed! Zo ging het nog een hele poos door, en uiteindelijk was het afgelopen. Toen ik wachtte op mijn jas, kreeg ik nog een prachtige bos bloemen, en werd me verteld dat het inderdaad jammer was dat er geen oorkonde voor vertalers bestond.

En dat is inderdaad jammer, want zonder vertaler zou het boek niet zijn ontsloten voor de Nederlandse lezertjes. De Nederlandse kinderen lezen het verhaal niet in de bewoordingen van de oorspronkelijke auteur, maar in de woorden van de vertaler. En aangezien er zo veel woorden in het Nederlands zijn waaruit de vertaler kan kiezen, drukt de vertaler een stempel op het werk door juist dit woord te kiezen en niet dat, door deze uitdrukking te kiezen en niet die andere. Het zou prettig zijn als de CPNB daar notitie van nam, en voortaan de vertaler ook een oorkonde geeft als blijk van waardering, en als herinnering aan de zeer geslaagde avond. Al ben ik ook erg in mijn nopjes met het servet met opdruk.

De onderscheiding is haar toegekend voor haar belangrijke bijdrage aan de verbreiding van de Hongaarse cultuur in Nederland. Mari Alföldy heeft werk van een groot aantal belangrijke Hongaarse auteurs in het Nederlands vertaald.

Ook organiseert ze bijeenkomsten waarbij de Hongaarse cultuur centraal staat.

Twee begrippen kenmerken deze vertaling: durf en creativiteit. Alleen al uit de keuze van de titel, die afwijkt van die van eerdere vertalingen van dit boek, blijkt de durf van Boland om zich af te zetten tegen de traditie. En in het oplossen van de problemen die voor alle vertalers uit het Russisch gelden, toont hij een grote creativiteit.

Uit het juryrapport
Toegankelijkheid voor de eenentwintigste-eeuwse lezer staat bij hem voorop, zonder dat er afbreuk wordt gedaan aan het historische karakter van de tekst. Met gebruikmaking van een breed stilistisch repertoire, met een hoge graad van lexicale variatie en inzet van trefzeker idiomatisch taalgebruik, weet Boland van deze grote roman van Dostojevski een monument van levend Nederlands te maken. Slechts twee korte, willekeurige voorbeelden moeten volstaan om de stilistische rijkdom van de tekst te tonen, de vermenging van archaïsmen en hedendaags idioom zonder dat er van een stijlbreuk sprake is, en de gedurfde keuzes op cultuurspecifiek gebied:

Het leek een toevallig samenraapseltje dat die avond bijeen was gekomen bij Virginski. Het waren bijna allemaal mannen. Er stonden geen hapjes klaar en er waren geen kaarttafels neergezet. Midden in de ruime zitkamer met het bijna antiek aandoende lichtblauwe behang waren twee tafels aan elkaar geschoven waar een groot, niet al te proper laken overheen lag. Daarop stonden twee dampende samowars, een reusachtig dienblad met vijfentwintig theeglazen en een mand stokbrood in dunne sneetjes, zoals te doen gebruikelijk op kostscholen voor adellijke jongens en meisjes. (375)

Ik deed de deur tussen de twee kamers dicht, voor het eerst sinds lang, en begon de liefde te bedrijven met Nina. Zij vertrok helemaal blij en gelukkig. Ik liep een eindje met haar op en bleef twee dagen weg uit de Erwtenstraat. Het hing me allemaal de keel uit. (423)

De uitgave is voorbeeldig. De voetnoten die de vertaler verschaft zijn verhelderend en nergens opdringerig. In het uiterst interessante en prikkelende nawoord presenteert Boland zijn vertaalpoëtica en verantwoordt hij zijn vertaalkeuzes. Ook in dit nawoord is ‘durf’ een belangrijk concept: ‘Het allerbelangrijkste voor een literaire vertaling is naar mijn stellige overtuiging de vrijheid die een vertaler moet durven nemen.’ Waarbij als nuancering wordt gegeven: ‘“vrij vertalen” is natuurlijk iets geheel anders dan “van de tekst afwijken”’.

Satellietboekje
In het satellietboekje Zeer Russisch zeer. Over Dostojevski’s Duivels (verschenen bij uitgeverij Triade), door Boland zelf een ‘apologie’ van zijn vertaling genoemd, stelt hij zich polemisch op: ‘De vertaler moet eerst en vooral vertalen wat er níét staat, dan komt alles wat er staat vanzelf in de vertaling terecht. Want het is de context waar alles om draait, en die context is in principe onbegrensd. Hoe vrijer de vertaling zich daarin beweegt, hoe preciezer de vertaling kan worden.’

De durf van de vertaler en zijn beheersing van het Nederlands hebben een werk opgeleverd dat voor de Nederlandse literatuur een grote verrijking vormt.

Eervolle vermeldingen
Kader Abdolah heeft met zijn bijzonder gedurfde en boeiende versie van de Koran voor een geweldige verrijking van het Nederlands cultuurgoed gezorgd (Uitgeverij De Geus).

Jeanne Holierhoek en Janneke van der Meulen hebben met De Welwillenden een heel precieze en van veel gevoel voor de geschiedenis getuigende vertaling gemaakt van Jonathan Littells vuistdikke meesterwerk Les Bienveillantes (De Arbeiderspers).

In hun vertaling van de negentiende-eeuwse Ottomaanse klassieker Ask-ı memnu (Verboden liefde) van de schrijver Halid Ziya Usaklıgil zijn Hanneke van der Heijden en Margreet Dorleijn erin geslaagd om een uiterst overtuigende koppeling te maken tussen het Nederlandse literaire repertoire en de Turkse negentiende-eeuwse leefwereld (Athenaeum–Polak & Van Gennep)

Mark Wildschut heeft met zijn krachtige vertaling van Der Römerbrief van Karl Barth, De brief aan de Romeinen, deze schrijver opnieuw een stem gegeven die uitermate fris klinkt (Boom)

In Leven & lot, de vertaling van Vasili Grossmans belangrijke postume Russische roman Zizn’i sud’ba, weet Froukje Slofstra evenwichtig en consistent de juiste toon te vinden (Balans).

Goverdien Hauth-Grubben weet te boeien met haar overtuigende vertaling van het in essayistische stijl geschreven verslag van de vele reizen door Midden- en Oost-Europa van Karl Schlögel in Steden lezen. De stille wording van Europa (Atlas).

Tot slot treft Nico Groen in De laatste wildernis uitstekend de poëtische toon van de vele landschapsbeschrijvingen en daardoor ingegeven filosofische mijmeringen uit The Wild Places van Robert Macfarlane (De Bezige Bij).

Jury
De jury van de Filter Vertaalprijs bestond uit Cees Koster, Bertie van der Meij en Désirée Schyns. De prijs werd voor de derde keer toegekend; eerdere prijswinnaars waren Onno Kosters (2007) en Bertie van der Meij (2008). Aan de Filter Vertaalprijs is een geldbedrag van € 1000 verbonden, ter beschikking gesteld door Uitgeverij Vantilt.

De jury over haar vertaling De seizoenen (Les saisons) van Maurice Pons:

‘De vertaling getuigt van grote lexicale vindingrijkheid en accuratesse. De complexiteit van de zinnen is gerespecteerd zonder dat het Nederlands aan elegantie heeft ingeboet. Het resultaat is een prachtige combinatie van trouw aan de tekst en optimale nuancering.’

De prijs, bestaande uit veertigduizend euro, is een van de grootste literaire prijzen van Nederland.

De feestelijke uitreiking vindt plaats op donderdag 11 juni a.s. om 16.00 uur in Maison Descartes te Amsterdam (Vijzelgracht 2a).

Tevens wordt dan het Elly Jaffé Stipendium, bestemd voor een veelbelovende beginnende vertaler, uitgereikt. Het stipendium, groot zevenduizend euro, is dit jaar toegekend aan Tatjana Daan.

De tweejaarlijkse Elly Jaffé Prijs – voor vertalingen uit het Frans – werd in 2001 ingesteld op initiatief van mevrouw Elly Jaffé. De toekenning geschiedt door het bestuur van de Dr Elly Jaffé Stichting. De stichting wordt beheerd door de Vereniging van Letterkundigen (VvL), een afdeling van de Vereniging van Schrijvers en Vertalers. De prijs werd achtereenvolgens uitgereikt aan Hans van Pinxteren, Marianne Kaas, Rokus Hofstede en Jeanne Holierhoek. De uitreiking in 2005 was de eerste na het overlijden van mevrouw Jaffé (op 16 november 2003).

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met Janne Rijkers, Vereniging van Letterkundigen (VvL), De Lairessestraat 125, 1075 HH Amsterdam, 0206240803, rijkers@vsenv.nl, www.vvl.nu

Wat ons brengt op het vertalen van strips. De kracht van de beelden en de beperkte ruimte in de ballons stellen bijzondere eisen aan de stripvertaler, maar niemand kan daar beter over vertellen dan Olav Beemer, vertaler van strips als Star Wars, Donald Duck, Spiderman, Gen 13 en Spawn. Op zijn website WeeklyDose besteedt hij uitgebreid aandacht aan strips, films en tv-series, maar gunt hij ons ook een kijkje in de keuken van de stripvertaler, van de eerste onzekere stappen, via een beschrijving van de werkwijze naar Elementair Stripvertalen Deel 1 en 2. Een feest van herkenning voor elke boekvertaler.

Toen ik haar afgelopen november in Berlijn ontmoette, vertelde ze dat ze op 16 januari 2009 haar vierde vertaalprijs zou krijgen, de Else Otten Übersetzerpreis 2008. Het zal veel boekvertalers zijn ontgaan, want zelfs de kwaliteitskranten vonden het niet het vermelden waard, terwijl het toch geen obscure onderscheiding is, maar de tweejaarlijkse prijs voor de beste literaire vertaling van een Nederlands werk in het Duits. De longlist bestond dit keer uit 115 titels en 42 vertalers.

Hervertaling
Het bijzondere was bovendien dat Hüsmert de prijs kreeg voor een hervertaling, en wel van Het verdriet van België van Hugo Claus, ook wel aangeduid als de Belgische Ulysses. Juryvoorzitter Helga van Beuningen, de vorige gelauwerde, noemde Der Kummer von Belgien een ‘übersetzerische Großtat’. Het is een prestatie van formaat recht te doen aan de enorme rijkdom en afwisseling van Claus’ taal, aldus Van Beuningen, en het vergt een gedegen kennis van de Belgische geschiedenis, samenleving, het dagelijks leven en de literatuur. Hüsmert neemt geen genoegen met voor de hand liggende vertalingen uit het woordenboek maar vindt altijd weer subtiel getoonzette synoniemen, ze blinkt uit in talige creativiteit. En bovenal prijst Van Beuningen haar superieure vermogen om op alle niveaus van de taal de nodige afstand te bewaren tot het Nederlands, dat zo verraderlijk nauw met het Duits verwant is.

Waterding
Het is opmerkelijk dat uitgeverij Klett-Cotta zo snel tot een hervertaling besloot. Der Kummer von Flandern is pas in 1986 verschenen en was van de hand van Johannes Piron, een oude rot in het vak die al in 1963 de Nijhoffprijs kreeg. Toch heeft hij zich aan Het verdriet van België vertild. Daarvan geeft Helga van Beuningen in haar laudatio sprekende voorbeelden. Claus schrijft bijvoorbeeld:

Ik heb vanavond: ‘O, krinkelende winkelende waterding met uw zwarte kabotseken aan,’ enz. gereciteerd. Ik moest het nog eens doen en zei: ‘O, stinkende, winkelende paterding schart er uw rokske maar aan.’ Niemand heeft het verschil gemerkt.

In de vertaling van Piron:

Ich habe heute abend ein flämisches Gedicht aufgesagt, erst richtig, aber als ich es wiederholen mußte, habe ich lauter Unsinn gequasselt. Sie haben den Unterschied nicht bemerkt.

In de hervertaling van Hüsmert:

Ich habe heute abend Guido Gezelles Gedicht vom ‘schrijverke’, dem Taumelkäfer, vorgetragen: ‘Oh quirliges, wirbliges Wasserding mit dem pechschwarzen Käppelein’ usw. Als ich es ein zweites Mal aufsagen sollte, habe ich gesagt: ‘Oh stinkiges, mickriges Pfaffending pack’s wieder in die Kutte ein.’ Keiner hat den Unterschied bemerkt.

Eerder al, in Filter nr. 3 van afgelopen jaar legde recensent, redacteur en vertaler Herman Jacobs de twee vertalingen naast elkaar en concludeerde dat Piron veel heeft wegvertaald en gecomprimeerd, juist waar het ’t Vlaams én Claus’ klankspel en woordspelingen betreft. Sterker nog, hij heeft ‘de belangrijke metatalige component van het boek er grotendeels uit gesloopt’. Zo niet Waltraud Hüsmert, zij is goed thuis in het werk van Claus. Eerder vertaalde zij vijf boeken van hem en ook een keuze uit zijn gedichten. Hugo Claus zelf had haar alle ruimte gegeven, vertelde ze. Zijn enige advies was geweest: ‘Maak er iets moois van.’

Bekentenis
En dat heeft ze gedaan. Des te schrijnender vond ik haar bekentenis dat haar vier bekroningen merkwaardig genoeg altijd op een beslissend moment in haar vertalersloopbaan waren gekomen: net als ze ermee op wilde houden, omdat ze het financieel niet meer redde. Want in Duitsland staat het er met de betaling nog slechter voor dan in Nederland – en ook met het aanbod trouwens. Dat Waltraud Hüsmert het zich kon veroorloven de hervertaling van Claus’ magnum opus op zich te nemen was te danken aan de Nijhoffprijs, waarvan driekwart aan een literair project besteed moest worden. En dat ze nog steeds vertaalt, daar hebben Nederlandse auteurs – ikzelf ditmaal, en hopelijk nog velen na mij – dus alle geluk bij.

Three Percent stelde in december 2008 een lijst samen van beste vertaalde boeken en maakte kort geleden de tien finalisten bekend die op 19 februari meedingen naar de hoofdprijs. Ina Rilkes vertaling van Hermans’ De donkere kamer van Damocles prijkt fier op de shortlist.

En dat is op zich al een felicitatie waard.

Carl Michael Bellman is ook nu nog een centrale figuur in de Zweedse liedtraditie en in de Scandinavische letteren in het algemeen. Zijn belangrijkste werken zijn de Zangen van Fredman (Fredmans Sånger) en de Epistels van Fredman (Fredmans Epistlar), voornamelijk liefdes- en drinkliederen. Bellman was een meester in het parodiëren op en vernieuwen van de literaire stijl van zijn tijd en koos uitdagende onderwerpen. Hij plaatste de vreugde van dronkenschap en erotiek op ontroerende wijze in het licht van de eindigheid van het leven en de tragiek van de sterfelijke mens. Zijn liederen weerspiegelen het leven van de gewone man in het 18e-eeuwse Stockholm.

De uitreiking van de prijs vindt plaats op donderdag 20 november 2008, van 17.00 tot 19.00 uur, in Athena’s Boekhandel van der Velde, A-kerkhof 45-47, Groningen. Vanwege het beperkte aantal plaatsen verzoekt de stichting belangstellenden contact op te nemen met mevrouw Sandra Westerhof, svin@svin.nl.

Het boek is een enthousiast, vol passie geschreven verslag van Lindqvists onderzoek. Passie en enthousiasme worden in de vertaling voorbeeldig gereflecteerd. (…) Bertie van der Meij krijgt de Filter Vertaalprijs 2008 voor haar volkomen vakmanschap, voor de uiterste zorg die zij aan haar Nederlands besteedt en voor haar sublieme maatgevoel wanneer afwijken van de standaardtaal gevraagd is.