‘Recensie’
Zo niet Arjan Peters, die in de Volkskrant van 29 januari 2010 een column (geen recensie) over diezelfde vertaling schreef. Daarin stelt hij dat de titel verwijst naar de Londense metro en dat mijn vertaling ‘Regio en ring’ onjuist is. Het grappige is dat ik met instemming van Heaney deze keuze gemaakt heb, omdat de woorden volgens hem en mij meer betekenen dan alleen een plaatsaanduiding, en de Nederlandse lezer niet meteen de Londense metro in zijn hoofd heeft. Door toch de metrokaart als omslag te gebruiken is die betekenis wel gedekt. Maar dan is dat ineens weer niet goed, volgens Peters, want ‘Regio en ring’ zijn metrolijnen. Tja.

Volgens Peters heet de bundel alleen zo, omdat daar in 2005 een aanslag gepleegd werd. ‘Weet Mirck niets van,’ stelt Peters. Heaney mailde mij dit:

I chose District and Circle as a title because 1) I used to travel on that line/those lines when I worked on a summer holiday job in London, in the early 1960s – from Earls Court to St James’s Park and back; but also 2) because the words ‘district’ and ‘circle’ apply to the book in a different way, in that many of the poems return to a district – my childhood world in Ulster – which the poems also ‘circle’, or circle around, in memory.

Daarom stemde hij dus in met deze vrije vertaling. Wie heeft er gelijk?

Bewuste keuze
Opvallend is dat Peters zich niet lijkt af te vragen waarom ik deze keuze gemaakt heb en denkt dat het pure domheid is. Waarom zou de vertaler Heaney in zijn dankwoord noemen? Je kunt dan toch zelf ook wel bedenken dat er overleg geweest is. En enige research op internet had Peters snel naar mijn weblog gebracht, waar de hele kwestie over de titelvertaling uitgebreid met voors en tegens beschreven wordt.

(Menno Wigman vertaalde het gedicht Enivrez-vous van Baudelaire met ‘Wees altijd dronken’. Natuurlijk staat dat er niet, dat weet Wigman ook wel, maar het gedicht gaat over de strijd tegen de vergankelijkheid, de tijd, en die betekenislaag heeft Wigman zo gevangen, door een offer aan de letterlijke vertaling. Peters wil blijkbaar alleen letterlijke vertalingen, en daarom zegt hij in zijn stukje ook niets over de klank van de Nederlandse overzetting, of over oplossingen voor kwesties waarvan Heaney meende dat ze onvertaalbaar waren.)

Dan noemt Peters nog dat ik veil niet met het (volgens de Van Dale verouderde) ‘voorhang’ vertaal maar met ‘sluier’. Het gedicht gaat echter over een sneeuwstorm – daarin zie je volgens mij als door een sluier, niet als door een gordijn, want dan zie je niets.

Ook de zin ‘een seconde lang / heb ik zelf de blik van een vogel’ is te moeilijk voor hem – a bird’s eye view of myself had ik letterlijk moeten vertalen, vindt hij, terwijl de zinnen daaromheen al prachtig suggereren dat de ‘ik’ in het gedicht kijkt als een merel en dat hij spreekt over zijn dode broer.

Schade beperken
Vertalers zijn ‘mensen die de schade beperkt houden’ stelt Peters negatief. Maar deze vertaler is een ‘beunhaas’, ‘nog gesubsidieerd ook’. Dat zal ik even uitleggen: de bijdrage kwam van het Ireland Literary Exchange.

The literary quality of the translation is of an acceptable standard and consistent throughout. The translator clearly has a ‘good poetics sense’ and is the strong point of the translation

stelt de adviseur (in tegenstelling tot de columnist).

Na nog wat spelfouten wordt de vertaler Iers-Engels afgeserveerd op een misser in een Latijnse uitdrukking. Ik vraag me af of de literaire kritiek, die steeds minder ruimte krijgt, gediend is met dit soort columns, die de schaarse kans om een mooie dichtbundel degelijk te bespreken laten liggen ten gunste van een aanval op de persoon van (in dit geval) de vertaler. Natuurlijk biedt de persoonlijke vorm hier ruimte voor bijvoorbeeld een scheldkanonnade, wat je in een serieuze recensie niet zou doen. Aan de andere kant is de kinderachtige aanval zo evident persoonlijk dat hij alleen daarom al niet serieus te nemen is. De reden dat ik er toch op inging, is dat ik het een blamage voor de literatuurkritiek vind.

‘Regio en ring’ verscheen bij Meulenhoff.

Het artikel heet ‘Onder de huid van geliefden’, met de vermelding: ‘Anne Enright, Taking Pictures (volgt uitgever enzovoort). In het Nederlands verschenen als Het weer van gisteren (volgt keurig de vertaler, de uitgever enzovoort).’

Gauw diagonaal lezen: geen opmerking over de vertaling, de mening over het boek lijkt positief. Zou de recensent – Joost de Vries – het origineel hebben gelezen of de vertaling? In de tweede kolom citeert hij: ‘Niet dat ze een hekel aan mannen had. Ze had twee volgroeide zonen thuis, dus ze was eraan gewend: hun vrolijkheid, hun onverschilligheid en de puinhoop.’ Ondanks de kou in de tochtige hal krijg ik het warm. Heb ik dat zo opgeschreven? Die ‘volgroeide zonen’, ‘hun vrolijkheid, hun onverschilligheid’ en dan ‘de puinhoop’?

Even later, inmiddels op een winderig perron, krijg ik het nog warmer, want in de derde kolom kom ik tegen: ‘Sommige nachten blijf ik bij hem thuis en sommige nachten ben ik in mijn huis. Al het heen en weer bewegen maakt ons ongeduldig, met de vermenigvuldigende tandenborstels en een permanente onderbroek, gedragen of ongedragen, onder in mijn handtas.’ Zou ik dat echt zo…?

Eenmaal in de niet-vertraagde maar op een ander tijdstip vertrokken trein weet ik bijna zeker dat de recensent de Engelse versie heeft gelezen en bovenstaande zinnetjes zelf heeft vertaald, want hij is kennelijk op iets gestuit waar hij niet goed raad mee wist. Opeens staat er namelijk (over een vrouw die in de woorden van de recensent ‘snakt van lichamelijke begeerte’): they stood with their arms slightly lifted from their sides, as though their fingers were dripping water.

Die twee vertaalde zinnetjes (vooral dat ‘heen en weer bewegen’, die ‘vermenigvuldigende tandenborstels’ – ik zíe ze rekenen –, die ‘permanente onderbroek’ en ‘… maakt ons ongeduldig, met…’) blijven me plagen, ook tijdens het gezellige samenzijn met collega’s, waarvoor de treinreis was ondernomen.

Thuis natuurlijk linea recta naar de boekenkast, bladeren… Een zucht van verlichting. Het eerste zinnetje luidt in de Nederlandse versie: ‘Niet dat ze een hekel had aan mannen. Ze had twee volwassen zoons thuis, dus ze was het gewend, de vrolijkheid, de onverschilligheid en de rommel.’ Gewoon ‘volwassen zoons’ dus, zoals je dat een vrouw hoort zeggen, en drie keer ‘de’, want het Engels had ook the, niet their.

Het tweede fragmentje: ‘Sommige nachten slaap ik bij hem, andere nachten slaap ik in mijn eigen huis. We worden ongedurig van dat telkens verkassen, van de aanjongende tandenborstels en het eeuwige slipje, al dan niet gedragen, onder in mijn tas.’ Het Engels luidde: Some nights I stay at his place and some nights I stay back at mine. All this moving around makes us impatient, with the multiplying toothbrushes and a permanent pair of knickers, clean or worn, at the bottom of my bag.

Voor mij is het bovenstaande niet alleen een sprekend voorbeeld van het verschil tussen woordjes overzetten en vertalen, maar ook bestaat er een gerede kans dat de lezers van deze recensie op grond van de voorbeelden besluiten het origineel te kopen in plaats van de vertaling. De recensent had me overigens gemakkelijk kunnen vinden, hetzij via de site van de Vereniging van Letterkundigen of via dit blog, dan had ik hem graag voorzien van de Nederlandse tekst.

In NRC Handelsblad van 4 november 2008 besprak Wil Rouleaux de door Nelleke van Maaren vertaalde roman De Strudlhoftrappen van Heimito von Doderer, die is verschenen bij Uitgeverij Atlas (oorspronkelijke titel Die Strudlhofstiege oder Melzer und die Tiefe der Jahre, 1951). In zijn recensie schrijft Rouleaux:

‘Doderer heeft een voorkeur voor lange en elegante volzinnen. Nu eens formuleert hij plechtstatig of zelfs ambtelijk (de beroemde Oostenrijkse Kanzleistil), of hij parodieert die stijl, en dan weer is hij ironisch, lyrisch of bijna uitbundig. Woordspel en citaten geven zijn barokke taalgebruik nog eens extra kleur – nuchtere lezers zullen het bij vlagen gemaniëreerd vinden.

Voor een vertaler is dit een uiterst moeilijke klus, ook al door de vele historische toespelingen. Nelleke van Maaren, die zes jaar geleden Doderers roman Ieder mens een moordenaar elegant vertaalde, heeft zich ook nu weer uitstekend van haar taak gekweten. Haar vertaling verschijnt zonder één voetnoot, wat alleen al een prestatie genoemd mag worden. Af en toe verheldert Van Maaren (‘zoals het in de Donaumonarchie gebruikelijk was’), verder is ze secuur en vindingrijk, treft bijna overal de juiste toon. Voor het specifieke Oostenrijkse idioom heeft ze vaak passende equivalenten gevonden en soms, als de betekenis uit de context kan worden afgeleid, blijven sfeervolle woorden als Beisl (eenvoudig restaurant) of Jause (tussenmaaltijd) gewoon onvertaald.

Kortom, een excellente vertaling van een van de grootste Duitse romans uit de tweede helft van de vorige eeuw.’

Een goede recensie, die van Rouleaux, niet zozeer vanwege de positieve conclusie, als wel omdat hij met argumenten onderbouwt waaróm de vertaling volgens hem deugt.

‘Doffe glans’
Nee, dan de uitvoerige bespreking van Jan Luijten in de Volkskrant van 5 december 2008. Luijten besluit zijn stuk als volgt:

‘De kracht van deze roman ligt ook in de sfeer die wordt opgeroepen. Doderer had oog voor detail, voor het landschap, de kleuren en geuren van de stad en de bergen. Die sfeer heeft ook te maken met zijn stijl en taal; zijn deels ernstige, deels ironische en speelse toon. Het lijkt alsof de Oostenrijkse barok zijn sporen heeft nagelaten in zijn lange, samengestelde zinnen. Deze Oostenrijkse breedsprakigheid en toon bepalen mede dat de lezer zich in het oude Wenen waant.

Dit gaat in de Nederlandse vertaling helaas deels verloren. Die vertaling is een prestatie van formaat, want een hoogst omvangrijk karwei. Maar de glans van het oorspronkelijke werk wordt in de vertaling toch wat dof. Maar wie wil kan bij DTV het origineel in pocketformaat vinden.’

Met dit oordeel zet Luijten een karwei van ruim 800 pagina’s achteloos weg, zonder enige nadere uitleg, zonder ook maar één voorbeeld op grond waarvan de lezer zelf zou kunnen oordelen of hij het met Luijten eens is of niet.

Kritiek? Graag, maar dan wel gefundeerd. Niemand is gebaat bij negatieve kritiek waar geen bewijs voor wordt aangedragen: de uitgever niet, de vertaler niet en de lezer niet. Zelfs de recensent niet, want hem treft het verwijt gemakzuchtig en hooghartig de reputatie van de vertaler te hebben geschaad. Luijtens ‘compliment’ over het formaat van de prestatie, want van het boek, lijkt eerder het tegendeel van een compliment, en zijn advies om de oorspronkelijke Duitstalige versie te kopen is op z’n zachtst gezegd weinig chic.

Het zou goed zijn als ook recensenten van vertaald werk zich conformeerden aan de recensiecode, ‘die beoogt de kwaliteit en de onafhankelijkheid van de literaire kritiek te bevorderen en auteurs [dus ook vertalers, red.] te beschermen tegen de schade van kritiek die wortelt in onervarenheid, onbegrip [en] slordigheid’.

Wanneer de presentexemplaren dan op de mat vallen, is hij uiteraard nieuwsgierig naar de lezersrecensies. Die zijn te vinden op sites als bol.com, het Ezzulia Forum, ChickLit.nl en vele andere. De vertaler ziet dan dat hij niet alleen stond, want de lezer schrijft bijvoorbeeld dat hij het werkje zonde van het geld vond, of dat hij nog nooit zo’n slecht boek had gelezen. Jammer, maar helaas. De vertaler was dus niet de enige die het waardeloos vond.

Als de vertaler een paar dagen later opnieuw op die site kijkt (misschien is er toch iemand die het mooi vindt; per slot van rekening krijgt de vertaler royalty’s als het werk goed verkoopt), ziet hij tot zijn verrassing dat de vernietigende recensie is verdwenen. Er staat zelfs een oproep om als eerste een recensie te schrijven. Huh? Hoe kan dat? Zou de uitgever hebben geklaagd bij de site? En dat roept een heel andere vraag op: hoe betrouwbaar zijn de lezersrecensies? Is er sprake van censuur door de uitgever? En nu de vertaler daar toch over nadenkt, schiet hem te binnen dat bij een ander werkje van zijn hand wel erg snel een hele trits juichende uitroepen op tienerniveau stond: het boek was geweldig, iedereen moest het lezen, de recensent kon niet wachten totdat het volgende deel verscheen enzovoort. Dat alles stond al op de site op het moment dat de presentexemplaren werden bezorgd. Nu waren het geen lijvige boekwerken, maar toch. Een akelig vermoeden bekruipt hem: zou de uitgever zelf lezersrecensies posten? Het zal toch niet waar zijn…?

En die hele avond kwam het geen moment bij iemand op dat de naam van de verkiezing niet klopte. Dat die buitenlandse schrijvers Oorlog en Vrede of Trots en Vooroordeel nooit op papier hebben gezet. Dat het eigenlijk de verkiezing van ‘het beste in het Nederlands vertaalde boek aller tijden’ had moeten zijn, en vooral: dat de meeste Nederlanders nooit van al die mooie boeken hadden kunnen genieten als er geen vertalers waren.

Misschien betaalt misdaad, maar niet aan vertalers. Vertalen loont niet. Zou het soms daaraan liggen – als het al waar is? Het gemiddelde tarief voor dit soort boeken schommelt al jaren tussen de 3 en de 4,5 cent per woord. Goed, er zijn ook uitgeverijen die er het modelcontract voor aanbieden, maar zij vormen een kleine minderheid. De vertaler zwoegt dus al jaren voor hetzelfde tarief, terwijl het leven steeds duurder wordt. Om het hoofd boven water te houden, zal de vertaler dus naar een hogere productie moeten overschakelen. En dat kan gevolgen hebben voor de kwaliteit. Er zijn ook vertalers die maar een – uiteraard beter betaalde – baan hebben aangenomen. Het inkomen een beetje verhogen door een beurs is een onmogelijkheid. Beurzen worden alleen verstrekt aan literair vertalers die met het modelcontract in de hand een als literair aangemerkt boek vertalen.

Verder besteden uitgeverijen steeds meer werk uit. Een freelancer is immers goedkoper dan een redacteur. De freelance persklaarmakers en correctoren werken ook al jaren voor hetzelfde tarief, van 0,3 (drietiende!) tot 0,45 cent per woord voor persklaarmakers, en 0,03 (driehonderdste!) tot 0,045 cent per woord voor correctoren, terwijl alles steeds maar duurder wordt. Ook zij zullen productie gaan draaien om toch nog maar brood op de plank te hebben. Vaak wordt door de redactie op de uitgeverij nauwelijks gekeken naar het eindresultaat van deze inspanningen. De redactie is onderbezet en overwerkt.

Een andere oorzaak zou kunnen zijn dat er geen opleiding bestaat voor deze tak van vertalen. Er is van alles georganiseerd voor literair vertalers. Voor de groep waarover we het nu hebben, bestaat er niets. Terwijl het voor hen juist zo belangrijk zou zijn omdat zij geen prachtig geschreven werkjes voor zich krijgen, maar vaak belabberde originelen. Misschien moeten in de Verenigde Staten de auteurs ook productie draaien, en misschien wordt daar ook bezuinigd op redacteuren, want de Nederlandse vertaler struikelt over de fouten in de boeken uit dat land. Niet alleen tik- of stijlfouten, maar ook verhaallijnen die niet kloppen, feiten die niet kloppen, en nog veel meer. Dat mag de vertaler voor dat hongerloontje allemaal zelf corrigeren, waarvoor – uiteraard onbetaalde – research moet worden gedaan.

Het is dus haast, haast, haast wat de klok slaat. Vanwege de soms krappe deadline, en vanwege de noodzaak het hoofd boven water te houden tegen een tarief uit het jaar nul, zonder inflatiecorrectie. En zo sappelen de vertalers maar door, onopgemerkt en onbezongen. Zo heeft Vrij Nederland in de A-Z-gids niet de moeite genomen de namen van de vertalers te vermelden. Of aan te geven wélke titels dan niet goed waren vertaald. Zo worden alle detective- en thrillervertalers over één kam geschoren en krijgen ze een trap na – ook de goede.

Nieuw:

	23 maart: Erfgenamen van een glinsterende wereld van Cynthia Ozick, uit het Engels vertaald door Rob Kuitenbrouwer. Een recensie in NRC Handelsblad door Jan Donkers onder de kop: ‘Land zonder Bildung’. Geen specifieke opmerkingen over de vertaling, maar Donkers heeft het wel over ‘dit uitzonderlijk mooi geschreven boek’.
	23 maart: De mensen van Beest van Indra Sinha, uit het Engels vertaald door Lidwien Biekmann. Korte signalering in Trouw, waarin sprake is van een ‘in het Hindi geschreven’ roman. Ten onrechte: de verteller, een Indiase jongen, doet weliswaar volgens het voorwoord zijn verhaal in het Hindi, maar dat gegeven maak deel uit van de fictie van de Brits-Indiase auteur. De fictieve stad Khaufpur waar de roman speelt, heeft trouwens een eigen website.
	23 maart: De kleine walvis van Lynne Cox, uit het Engels vertaald door Ineke Lenting. Signalering in de rubriek ‘ISBN’ van de Volkskrant. Meer over dit boek bij uitgeverij Artemis & Co.

Meer persaandacht (zie ons eerdere overzicht van 22 maart) voor:

20 maart: Insect van Claire Castillon, uit het Frans vertaald door Karina van Santen en Martine Vosmaer. Bespreking in Humo. Geen specifieke opmerkingen over de vertaling en namen van de vertalers niet vermeld. In de Volkskrant van 23 maart bespreekt Wineke de Boer hetzelfde boek onder de kop: ‘Dochter knoopt moeder op’. Geen specifieke opmerkingen over de vertaling, maar wel: ‘[...] de verhalen geven zich op een trage, weloverwogen manier bloot, waardoor ze tot het einde toe spannend blijven.’

22 maart: De bekentenissen van Kornél Esti van Deszö Kosztolányi , vertaald uit het Hongaars door Mari Alföldy. Bespreking in Het Parool door Alle Lansu onder de kop: ‘Een onthechte blik op het wereldse kabaal. Deze verhalen zijn van een weldadige lichtvoetigheid’. Geen specifieke opmerkingen over de vertaling. Op 23 maart een recensie van hetzelfde boek in Trouw, onder de kop: ‘Vagebond vertelt, braverik noteert. Hongaars meesterwerk vertaald’. Recensent Wil Rouleaux gaat in op het taalgebruik: ‘Aparte vermelding verdient Kosztolány als taalvirtuoos: hij formuleert uiterst trefzeker, soms heel beeldend en aforistisch, dan weer met grappig-filosofische uitweidingen.’ En hij voegt toe:

‘Ook in de uitstekend leesbare vertaling van Mari Alföldy valt er heel wat van zijn stijl te genieten, al is de woordkeus (“om er horendol van te worden�?, “je bent geen steek veranderd�?) af en toe iets te populair.’

23 maart: Wat is de Wat. De autobiografie van Valentino Achak Deng van Dave Eggers, uit het Engels vertaald door Gerda Baardman en Wim Scherpenisse. Paginagrote recensie door Luc Herman in De Standaard der Letteren. Kop: ‘Geen plaats voor cynisme. Een Sudanese vluchteling in de VS’. Het boek krijgt vier sterren en wordt verderop in de rubriek ‘Vitrine’ van DS Letteren aanbevolen als: ‘Dramatisch, grappig, subtiel’.

23 maart: Het kasteel in het woud van Norman Mailer, uit het Engels vertaald door Kitty Pouwels en Maaike Bijnsdorp. Korte signaleringen in Trouw en de Volkskrant. Op 30 maart zowel in de Volkskrant als in NRC Handelsblad een interview met Norman Mailer naar aanleiding van het het boek. Frank Ligtvoet combineert het interview voor de Volkskrant met een bespreking van Mailers werk onder de kop: ‘Hitler was nooit uit mijn gedachten’. Boven het verslag van Tom-Jan Meeus in NRC Handelsblad staat: ‘“Vaderlandsliefde is een sociaal vergif�?. Norman Mailer over Hitler, Bush, de duivel en de verleidingskunst van de romanschrijver’.

29 januari: Het gruwelhuis van Franck Thilliez, uit het Frans vertaald door Richard Kwakkel en verschenen bij Sijthoff. Anne Jongeling geeft de jongste pennenvrucht van de Franse thrillerauteur in een recensie op nu.nl vier boeken, John Vervoort noemt de polar in De Standaard van 23 februari ‘verbijsterend, huiveringwekkend, magistraal’ en Crimezone tipt het in de volgende bewoordingen:

‘Bij Het gruwelhuis kun je nagenoeg geen kanttekening plaatsen. Thilliez hanteert een spraakmakende schrijfstijl, zet een magistraal horrordecor neer en presenteert bijzonder strijdlustige personages. De vele spanningsbogen maken van Het gruwelhuis een ware pageturner. Franck Thilliez weet wat het is om zijn lezers heerlijk te laten huiveren.’

In het maart/april-nummer van Boek krijgt Het gruwelhuis vier sterren.

6 februari: Het geheim van de zusters van Kate Morton, uit het Engels vertaald door Els Franci. Besproken en met drie boeken gewaardeerd door Anne Jongeling op nu.nl.

15 februari: Wat is de Wat van Dave Eggers, uit het Engels vertaald door Gerda Baardman en Wim Scherpenisse. Recensie in Het Parool door Dirk-Jan Arensman met als kop ‘Een zeer aangrijpend verhaal. “Dit boek is ontstaan uit het verlangen anderen te helpen�?’ Geen specifieke opmerkingen over de vertaling, maar wel:

‘Maar ondertussen schiep Eggers wel talloze hartverscheurende scenes. Hij bereikt een mooi evenwicht met kleine geluksmomenten en geestige observaties en voorvallen. En hij weet Valentino zo’n geloofwaardige eigen stem te geven, dat je tot het laatst met hem meeleeft.’

Op 16 februari een korte signalering van hetzelfde boek in de rubriek ‘ISBN’ van de Volkskrant. Eerder, op 22 december 2006 had Hans Bouman het boek uitgebreid in de Volkskrant besproken naar aanleiding van de Engelse editie (What is the What). Op dezelfde datum (16 februari) ook een paginagrote bespreking door Maartje Somers in NRC Handelsblad, onder de kop ‘Weesjongens onder elkaar. Dave Eggers pendelt tussen literatuur en praktisch idealisme’. Mét vermelding van namen van de vertalers, maar de uitgebreide Nederlandse citaten in het artikel blijken door Somers zelf vertaald te zijn, zonder dat dit duidelijk is aangegeven. NRC Handelsblad heeft inmiddels gerectificeerd en de vertaalde citaten uit het boek gepubliceerd op het weblog ‘Boeken’ van de krant.

De website Boekennieuws.com heeft ondertussen onder het kopje ‘Exclusief’ een voorpublicatie van 13 pagina’s in pdf van Wat is de Wat in de aanbieding, waarbij de namen van de vertalers niet vermeld zijn. Trouw komt op 17 februari met een recensie door Ger Leppers onder de kop ‘Positief blijven, je moet wel; Aangrijpende autobiografie van een Soedanese vluchteling’. Over de vertaling:

‘De Nederlandse uitgever van Eggers heeft er dan ook geen gras over laten groeien, met als resultaat dat de 463 bladzijden dikke pil al enkele maanden later in een werkelijk voortreffelijke Nederlandse vertaling in de boekwinkels ligt – waarschijnlijk in een stapel naast de kassa, want het is wel een boek dat een dergelijke ereplaats verdient.’

En op 2 maart een uitvoerige bespreking in HP/de Tijd door Ron Kaal, die veel in het Nederlands uit het boek citeert. Hij verwijst naar de proloog in de vertaling:

‘De vertaling kent een korte dialoog vooraf tussen vertalers en uitgever, waarin de eersten pleiten voor “het Wat�? en de tweede ze de mond snoert met ‘“Dat bekt toch niet! Dat krijg je je mond niet uit�?. Vandaar de Wat.’

Maar de namen van de vertalers zijn niet bij het artikel vermeld. Op de website boekenkrant.com, ten slotte, is een recensie te lezen door Walter Jansen van Boekhandel Jansen & de Feijter in Velp.

16 februari: Kornwolf van Tristan Egolf, uit het Engels vertaald door An de Greef. Recensie in NRC Handelsblad door Jan Donkers onder de kop ‘Beest tussen de Amish’. Geen specifieke opmerkingen over de vertaling; Donkers typeert Kornwolf als ‘een onstuimige, bij vlagen virtuoos geschreven roman, met de karakterologische (on)diepgang van een doorsnee thriller’.

2 maart: De tederheid van wolven van Stef Penney, uit het Engels vertaald door Lidwien Biekmann en Nienke van der Hoeven. Recensie in NRC Handelsblad door Toef Jaeger. Geen specifieke opmerkingen over de vertaling.

2 maart: 19 keer Katherine van John Green, uit het Engels vertaald door Aleid van Eekelen. Bespreking in de Volkskrant door Pjotr van Lenteren onder de kop ‘Voer voor slimme adolescenten’. Van Lenteren karakteriseert het boek als ‘een hilarische middelbareschoolroman met quasi-intellectuele gesprekken vol levenswijsheid’. Geen specifieke opmerkingen over de vertaling.

Een andere recente vertaling door Aleid van Eekelen wordt besproken op chicklit.nl: Nathalie Standiford, De dating game (jeugdboek). Het boek krijgt drie hartjes. Bij de online boekwinkel waarnaar de site doorlinkt is aan de productbeschrijving de bespreking van NBD / Biblion gekoppeld.

2 maart: De bekentenissen van Kornél Esti van Deszö Kosztolányi , vertaald uit het Hongaars door Mari Alföldy. Een korte signalering in de rubriek ‘ISBN’ in de Volkskrant. Op 9 maart volgt in de Volkskrant de recensie van hetzelfde boek door Michaël Zeeman, onder de kop ‘Beleefdheid is de inhoud zelf. Alter ego van Hongaar Dezsö Kosztolányi doet verslag van Interbellum-leven’. Geen specifieke opmerkingen over de vertaling, maar wel:

‘[...] er is nog een tweede deel, dat nu ook maar gauw vertaald moet worden. In hun samenhang vormen die anekdotes een levensgeschiedenis, niet zozeer van een individu als wel van een tijdperk en een type. En omdat dat type en dat tijdperk een reeks rake vragen stellen, zijn hun verhalen onder al hun vrolijkheid ook nog eens verontrustend: wat wil een lezer nog meer?’

7 maart: Insect van Claire Castillon, uit het Frans vertaald door Karina van Santen en Martine Vosmaer. Bespreking op nu.nl door Anne Jongeling. Citaat:

‘Nu in Nederlandse vertaling (en een hele goeie bovendien van Karina van Santen en Martine Vosmaer) zou ze [Claire Castillon - red.] ook hier wel eens hele hoge ogen kunnen gaan gooien. Insect is een onweerstaanbaar stout, bijtend grappig boek, met een serie verhalen over moeders en hun dochters.’

In het maart/april-nummer van Boek krijgt Insect vier sterren.

9 maart: Ik was al beroemd voordat iemand me kende. Gesprekken met Gabriel García Márquez, uit het Engels vertaald door Lidwien Biekmann en Janet van der Lee. Een recensie in de Volkskrant door Maarten Steenmeijer. Geen specifieke opmerkingen over de vertaling, maar voor Steenmeijer zijn het gesprekken die je ‘van begin tot eind wilt lezen’. Op 15 maart een recensie in Het Parool door Alle Lansu over hetzelfde boek, met als kop ‘De jaren van García Márquez’. Geen specifieke opmerkingen over de vertaling maar wel:

‘Gelukkig wordt ook de puur literair geïnteresseerde lezer met deze bundel rijkelijk bediend, want García Márquez vertelt in verschillende gesprekken heel onderhoudend over de ontwikkeling van zijn schrijverschap, de ontstaansgeschiedenis van diverse romans en zijn worsteling met de technische aspecten daarvan (vorm, perspectief, taal).’

14 maart: Vernon God Little van D.B.C. Pierre, uit het Engels vertaald door Dennis Keesmaat. Een van de drie boeken die NRC Next aanbeveelt in het kader van het thema van de boekenweek.

15 maart: Het kasteel in het woud van Norman Mailer, uit het Engels vertaald door Kitty Pouwels en Maaike Bijnsdorp. Recensie in Het Parool door Dirk-Jan Arensman met als kop ‘Een grootse ruïne’. Geen specifieke opmerkingen over de vertaling maar wel:

‘Het kasteel in het woud is een dapper boek. Zeker. Er staan staaltjes meeslepend proza in. En bij vlagen lees je ademloos hoe Mailer de (familie)geschiedenis van de dictator tot aan zijn puberteit tot leven wekt.’

Het boek Reporter – De beste stukken uit The New Yorker van David Remnick verscheen bij De Bezige Bij en werd vertaald door Gerda Baardman, Edo Marinus, Wim Scherpenisse, Joris Vermeulen en Albert Witteveen. Deze namen zijn zelfs op de website van uitgeverij De Bezige Bij niet te vinden.

Waarom is het zo belangrijk dat namen van vertalers wél vermeld worden? Martin de Haan wijst erop dat de vertaler een ‘auteur’ is in de zin van de auteurswet, en hij vervolgt:

„De mate van zichtbaarheid van de vertaler als ‘auteur’ is rechtstreeks bepalend voor de culturele en financiële waardering die hij voor zijn werk krijgt, die zelf weer bepalend is voor de kwaliteit die hij kan leveren.�?

Gelukkig is Michaël Zeeman heel enthousiast over Reporter van David Remnick. Felix Rottenberg, die zich door Zeeman heeft laten inspireren voor zijn column in Het Parool, trouwens ook. Dat stuk kun je op het weblog Sargasso nalezen. Jammer genoeg zonder vertalersnamen.

Met dank aan Josephine Ruitenberg en Gerda Baardman