De meeste mensen denken bij Albert Einstein onmiddelijk aan de foto’s van een beminnelijke man met piekend wit haar, maar het is lang onbekend gebleven dat de beroemde natuurkundige ook erg onaangename kanten had. Schrijver en historicus Philip Sington besloot zich in de persoon Einstein te verdiepen toen zijn broer een documentaire over hem maakte. Sington bofte dat er net rond die tijd nieuwe feiten over Einsteins privéleven naar buiten kwamen die na de dood van de wetenschapper tientallen jaren waren verzwegen.

Brieven
Het idee voor het Einsteinmeisje ontstond toen Sington brieven onder ogen kreeg van Einstein en zijn eerste vrouw, de Servische wiskundige Mileva Marić. Die brieven onthulden een geheim dat ze ondanks hun scheiding uit alle macht voor de wereld verborgen wilden houden. In zijn roman wilde Sington iets van die schaduw over Einsteins leven laten zien, maar het was ook zijn bedoeling om iets van Einsteins baanbrekende werk tot uiting te laten komen.

Geheugenverlies
Het boek begint een paar maanden voordat Hitler aan de macht komt. In een Berlijnse kliniek heeft psychiater Martin Kirsch het voortdurend aan de stok met zijn superieuren. Kirsch, een voormalig legerchirurg die na een oorlogstrauma noodgedwongen van werkterrein is veranderd, kan zich niet vinden in de behandelmethodes van zijn collega’s en heeft kritiek op hun classificatiesysteem voor psychische afwijkingen.

Hij komt weer in conflict met zijn collega’s als hij zich ontfermt over een jonge vrouw die in de bossen bij Berlijn is gevonden. De vrouw, die door de pers ‘het Einsteinmeisje’ wordt genoemd omdat ze alleen maar een strooibiljet over een lezing van Albert Einstein bij zich heeft, blijkt aan geheugenverlies te lijden. Als Kirsch ontdekt dat ze persoonlijke brieven van Albert Einsteins eerste vrouw in haar bezit heeft, denkt hij te weten wat de link tussen haar en Einstein is. Hij is vastbesloten haar identiteit te achterhalen en is zelfs bereid zijn carrière ervoor op het spel te zetten.

Terwijl de politieke sfeer in Duitsland steeds grimmiger wordt, reist Kirsch van een Servisch boerendorpje en Einsteins buitenhuis in Caputh naar een psychiatrische inrichting in Zürich, waar Einsteins jongste zoon, Eduard, een boek schrijft dat zijn vaders reputatie bedreigt. Ondertussen trekt Kirsch’ kritiek op zijn vakgenoten de aandacht van arts, antropoloog en nazi-aanhanger Eugen Fischer, die om eugenetische redenen zeer geïnteresseerd is in een beter classificatiesysteem voor psychische afwijkingen. Hij zoekt Kirsch op en doet hem een voorstel dat de psychiater bijna niet kan weigeren.

Onthullend
Een onthullend portret van Einstein, een sfeerbeschrijving van de aanloop naar het Derde Rijk, een thriller, een kijkje op de psychiatrie van tachtig jaar geleden, een liefdesgeschiedenis – dit boek is het allemaal. De mengeling van waargebeurde en verzonnen elementen zet de lezer regelmatig op het verkeerde been, maar op de allerlaatste bladzijde, als alle verhaallijnen bij elkaar komen, wordt pas duidelijk hoeveel lagen deze roman eigenlijk heeft. Tijdens het vertalen heb ik erg genoten van de mooie historische setting en Singtons oog voor detail. De korte passages over Einsteins kwantumtheorie waren niet altijd even eenvoudig, maar gelukkig was collega-boekvertaler en wiskundige Marianne Kalsbeek zo aardig om die stukjes kritisch met een rode pen na te lopen.

Geïnteresseerden kunnen een boektrailer bekijken op de website van Philip Sington.

‘Je kunt de informatie die in een zin in een andere taal besloten ligt op zo veel verschillende manieren overbrengen en het is zo fascinerend om te proberen wat je opschrijft in toon, stijl en structuur overeen te laten stemmen met het origineel. Je voelt je net een schilder die probeert het beeld dat hem voor ogen staat over te brengen. Er zijn zo veel manieren waarop het níét werkt, dat je het gevoel hebt dat de goden je toelachen als een alinea in het Engels wél werkt.’

Ze vertaalde Das nackte Auge van de in Berlijn woonachtige Japanse schrijfster Yoko Tawada*. Bernofsky legt uit dat Tawada de vertelling soms in het Duits en soms in het Japans ‘zag’ en het boek om die reden uiteindelijk in twee talen schreef: Duits en Japans. De betekenis en de implicaties van wat je in de ene taal zegt of beleeft, kunnen in een andere taal of culturele context verschuivingen ondergaan. Dat maakt de visie op dat fenomeen van mensen die zich zoals Tawada op het scheidingsvlak van twee zo totaal verschillende culturen bewegen zo interessant. Bernofsky vertaalde het Duitse naakte oog, maar zou dolgraag ook het Japanse naakte oog vertalen, om de verschillen op het spoor te komen. Maar ze beheerst jammer genoeg geen woord Japans…

*) Van Yoko Tawada verschijnt medio september bij Uitgeverij Voetnoot het door Bettina Brandt en Désirée Schyns vertaalde De berghollander.
Bron: Three Percent.

Bron: The Literary Saloon.

In de boekenbijlage van diezelfde krant gaat Claro in op de moeilijkheden die hij moest overwinnen bij de vertaling van The Golden Gate*, Vikram Seths eersteling, een autobiografische roman in versvorm over een stel yuppies in San Francisco, gebaseerd op Poesjkins Jevgeni Onegin. Hij vond het geweldig in ieder geval één keer in zijn leven de kans te krijgen 594 sonnetten, Oneginstanza’s om precies te zijn, te kunnen vertalen. Hij wist dat hij in het Frans tien tot vijftien procent meer tekst nodig zou hebben en besloot de tetrametrische jamben van de brontekst in te ruilen voor 8.316 alexandrijnen, het Franse vers bij uitstek.

Hij had nog nooit poëzie vertaald, met uitzondering van een paar hudibrastische verzen in The Sot-Weed Factor van John Barth, die in Claro’s vertaling (Courtier en tabac, Le Serpent à Plumes, 2002), ook alexandrijnen werden. Voordat hij aan The Golden Gate begon las hij de Franse vertaling van Poesjkins meesterwerk van de hand van André Markowitz, en hernieuwde hij de kennismaking met het werk van Raymond Roussel, vooral diens roman in versvorm La Seine.

Daarna begon hij aan de vertaling van Seths sonnetten. Nooit meer dan twee, drie of hooguit vier per dag, omdat bij meer het gevaar bestond dat de vertaling routineus zou worden. Hij begon met een grove schets, die hij een tijd liet rijpen om er vervolgens een eerste versie van te maken die alle beperkingen respecteerde die de tekst oplegde en daarmee bijna volmaakt was. Maar bijna volmaakt is niet volmaakt genoeg: ‘Je moet kritisch naar je tekst kunnen kijken en zeggen: dat rijm waar ik al twintig minuten op zit te ploeteren, werkt niet, dat moet anders.’ Het poëtische effect van het rijm mocht niet ten koste gaan van het verhaal, de dialogen en de uitstapjes naar de filosofie die Seth in The Golden Gate maakt:

J’ai une santé de fer – mais je ne rouille pas -,
Je suis drôle, enfin je l’espère, et ne suis pas
Irréfléchie. Jeune et beau, avez-vous écrit
(N’entendez, je vous prie, ici point d’ironie ;
Il se trouve que l’immodestie m’ensorcelle)

Claro werkt graag aan boeken die zich moeilijk in een andere taal laten vertalen, die de vraag oproepen: ‘Kan dat in het Frans?’ en die hem in staat stellen zich als schrijver te verbeteren. Als je eenmaal goed in de tekst zit, werken de beperkingen die een tekst oplegt alleen maar bevrijdend, vindt hij. Dat verklaart zijn uitgesproken voorkeur voor ‘onvertaalbare’ teksten als Sarnath Banerjees grafische roman Calcutta en de 360 keer 360 woorden per pagina van Danielewski’s Only Revolutions, dat Karina van Santen en Martine Vosmaer in het Nederlands vertaalden (en waarover ze eerder uitgebreid schreven).

Begin maart 2009 verscheen van zijn hand Le Clavier Cannibale (Éditions Inculte), een bundel artikelen over vertalen. Een deel van die stukken verscheen eerder op zijn blog.

*) De Nederlandse vertaling, De Golden Gate, van Paul van den Hout verscheen in 1996 bij Van Oorschot.

Bron: The Literary Saloon.

Zone is een ‘hedendaagse Ilias‘, één lange zin van ruim 500 pagina’s, opgedeeld in 24 hoofdstukken, de gedachtestroom van een treinreiziger die vecht tegen de slaap en zijn leven overdenkt, een geschiedenis van twintig jaar oorlog in het Middellandse Zeegebied, een erudiete zoektocht naar de oorsprong van het terrorisme, een thriller ingehaald door de werkelijkheid, en een uitdaging voor elke vertaler. Mandell gaat in het interview in op de moeilijkheden waarvoor Zone, maar ook boeken van Littell en Proust, haar plaatsten en geeft op haar eigen website een proeve van bekwaamheid met haar vertalingen van gedichten van onder anderen Guillaume Apollinaire en Robert Kelly.

In Hungarian Literature Online ‘praat’ Gabriella Györe met dichter-vertaler George Szirtes, van wie in 2007 Sándor Márai’s The Rebels en in 2008 Esther’s Inheritance uitkwamen en die nu werkt aan Az igazi, dat in Nederland in de vertaling van Henry Kammer als Kentering van een huwelijk werd uitgebracht.** Szirtes gaat in het interview uitgebreid in op zijn werk, zijn vertaalopvattingen en de moeilijkheden om verschillen tussen talen en culturen te overbruggen: ‘translations inhabit the air between two cultures’.

*) De Nederlandse vertaling, De welwillenden, van Jeanne Holierhoek en Janneke van der Meulen verscheen bij De Arbeiderspers.

**) Kammer vertaalde ook De opstandigen. Mari Alföldi verzorgde de Nederlandse vertaling van De erfenis van Eszter.

Vertaalster Bertie van der Meij heeft dit jaar de vertaalprijs van het tijdschrift Filter gewonnen met haar vertaling van het boek Tecknens Rike (Nederlandse titel Het karakter van China: Het verhaal van de Chinezen en hun schrift - uitgeverij Balans). Een Zweeds boek over het Chinese schrift: dat maakt nieuwsgierig. Ik maak een afspraak met haar om samen het boek door te bladeren, zodat zij me er wat meer over kan vertellen.

Als ik bij Bertie langs ga, heeft ze de uitreiking van de prijs, tijdens een etentje in aanwezigheid van de leden van de jury, de redactie en de uitgever van Filter en de uitgever van het boek, net achter de rug. In haar lichte werkkamer in een van de oude straatjes van Amersfoort, met hond Kajsa aan haar voeten, vertelt ze dat het boek al aan een tweede druk toe is. Ook voor de uitgeverij niet onbelangrijk, want het uitgeven van zo’n bijzonder vormgegeven boek is ook voor hen een avontuur. Toch kon het bijna niet misgaan. Voordat deze vertaling verscheen was Tecknens Rike al in twintig talen vertaald. De Engelse vertaling werd bij de studie Sinologie in Leiden als cursusmateriaal gebruikt en in Zweden zelf zijn er intussen al 100.000 exemplaren van verkocht.

Het is dan ook een bijzonder boek: via het Chinese schrift krijgt de lezer een inkijkje in de cultuur en geschiedenis van China. De schrijfster, Cecilia Lindqvist, een Zweedse die in Beijing Chinees heeft gestudeerd en later ook gu qin (Chinese luit) aan de Muziekacademie, vertelt met aanstekelijk enthousiasme over haar speurtocht naar de herkomst van de Chinese karakters. Waarom zien die eruit zoals ze eruitzien? Via beelden en voorwerpen uit de tijd waarin de karakters werden geschapen, zoekt ze naar verklaringen en dat levert verrassende ontdekkingen op. De karakters gaan voor de lezer leven, wat het leren van de taal er makkelijker op maakt. Maar ook voor lezers die die ambitie niet hebben, valt er meer dan genoeg te beleven. De vertaalster zelf heeft aan het werken aan het boek het gevoel overgehouden zelf uitgebreid in Beijing te hebben rondgewandeld, voor haar de ideale manier van reizen. ‘Zelf heb ik niet zo’n drang om verre reizen te maken. Ik lees er liever over. Ik ben trouwens bang dat Beijing er niet mooier op is geworden. Veel van de mooie oude wijken die in het boek worden beschreven zijn intussen gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw.’

Bertie van der Meij heeft de Filterprijs gekregen ‘voor haar volkomen vakmanschap, voor de uiterste zorg die zij aan haar Nederlands besteedt en voor haar sublieme maatgevoel wanneer afwijken van de standaardtaal gevraagd is’, aldus het juryrapport. Zelf benadrukt ze dat toeval altijd een grote rol speelt bij de toekenning van zo’n prijs, maar dat lijkt wel erg bescheiden gezien het feit dat ze ook in 2000 al de prestigieuze Nijhoffprijs kreeg. Een deel van dat prijzengeld was bestemd voor enkele vertaalprojecten naar keuze. Dat werden twee boeken van Hjalmar Söderberg (Het ernstige spel en Dokter Glas) en een bundel met liederen van de achttiende-eeuwse troubadour Carl Bellman, waaraan ze uit liefhebberij al was begonnen, maar die nu, voorzien van inleiding van de vertaalster en bladmuziek, in boekvorm kon verschijnen (onder de titel Sterven van liefde en leven van wijn).

Helaas was daarmee het geld van de prijs op en bleek de uitgever niet bereid de vertaling te financieren van het derde geplande Söderbergboek, een bloemlezing van verhalen. Erg jammer, temeer daar de andere twee Söderbergvertalingen goed ontvangen waren.

Intussen heeft zich echter al een nieuw project aangediend. Ze gaat voor uitgeverij De Geus twee boeken van Torgny Lindgren vertalen, een van haar favoriete Zweedse auteurs van wie ze eerder al vier andere werken vertaalde, waaronder Het licht (oorspronkelijke titel: Ljuset). Verder zal ze het komende jaar veel vertaalde literatuur moeten lezen, want wie de Filter vertaalprijs wint, krijgt automatisch een plaatsje in de jury voor het jaar daarop. Tijd om op haar lauweren te rusten heeft ze dus voorlopig niet.

Brice trad in de voetsporen van de andere wiskundeknobbels in het gezin Matthieussent en volgde een opleiding aan de Ecole des Mines, maar omdat het gras ergens anders altijd groener is, graasde hij ook in andere weiden, maakte kennis met kunstenaars en intellectuelen, schreef een proefschrift over esthetiek, stortte zich op het vertalen en heeft inmiddels ruim tweehonderd titels op zijn naam staan.

Vertaling vroom bedrog?
Aanvankelijk haalde hij Engelse teksten nog onbevangen uit elkaar om ze even onbevangen weer in het Frans in elkaar te zetten. ‘Ze willen je laten geloven dat het om een evenbeeld van het origineel gaat, maar dat is niet zo.’ Vertalen is een bewerking die thuishoort in het rijtje onmogelijk, tekort, gebrek, gemis: ‘De vertaalde tekst heeft niets te maken met de structuur van de taal van herkomst, maar alles met die van de moedertaal van de vertaler.’ Vertalen betekent niet alleen overzetten, maar ook veranderen: ‘Het is een vorm van bedrog.’

De vertaler als vervalser, als valsemunter, maar wel één die zijn handwerk met open vizier doet en zijn naam onder die van de maker van het oorspronkelijke werk zet, en ‘de rouw aanneemt’ om het verlies van de mogelijkheid een werkelijk getrouwe kopie van een tekst in een andere taal te maken.

Toen Jim Harrison zijn Dalva in de versie van Matthieussent onder ogen kreeg, viel het hem onmiddellijk op dat de vertaling veel dikker was. Geen wonder, want het Frans heeft nu eenmaal meer woorden nodig om hetzelfde te zeggen. ‘Maar Brice, je hebt achter mijn rug om personages en situaties toegevoegd,’ had de schrijver Matthieussents werk met een knipoog becommentarieerd.

Vertaler meestervervalser?
Vanzelfsprekend doet iedere vertaler zijn stinkende best om tussen het Scylla van het bedrog en het Charybdis van het verraad door te laveren, ‘de tekst recht te doen, met een maximum aan onbaatzuchtigheid: ervoor te zorgen dat die zo goed mogelijk is, zonder hem te verbeteren.’ Om het boek dat hij vertaalt recht te doen, zuigt Matthieussent het als het ware helemaal in zich op. ‘Ik kijk waar ik houvast kan vinden, als een alpinist die een haak in de rotswand slaat. [...] Je dringt erin binnen. Je moet de zorg voor de personages op je nemen, weten hoe ze zich gedragen, zich vermoeien, eten, de liefde bedrijven, wat ze dromen.’ In Figaro Magazine voegt hij daaraan toe: ‘Ik doe tussen twee dagen en twee jaar over een vertaling. Ik kan niet zeggen hoe veel tijd ik in een vertaling stop, want ik vertaal terwijl ik over straat loop, sterker nog, ik vertaal terwijl ik lig te slapen.’

De vertaler eigent zich het werk toe, om het vervolgens door te geven aan anderen. Het is de beste manier om mensen bekend te maken met andere culturen. Matthieussent sluit niet op voorhand uit dat hij de kijk van de Fransen op de Amerikaanse literatuur heeft veranderd.

Met dank aan Marga Blankestijn voor het signaleren.

Hoe ben je ertoe gekomen boeken te gaan vertalen?
Ik werd gevraagd, nadat ik in sciencefiction-kringen enige bekendheid had gekregen door korte verhalen die ik had geschreven. Vertalen was voor mij vijftien jaar lang een soort hobby naast mijn fulltime banen, later ben ik er relatief meer tijd aan gaan besteden.

Hoe lang vertaal je al?
Sinds 1978.

Wat was het eerste boek dat je vertaalde?
Een keur van goden van Clifford D. Simak (Bruna 1978).

Wat vind je het mooiste boek dat je ooit hebt vertaald?
Idoru van William Gibson (Meulenhoff M, 1997) en ook de eerdere boeken van Gibson, omdat zijn verhalen hallucinerende voorbeelden van de cyberpunk zijn: technische sf, met een extrapolatie van de sociale en technologische ontwikkelingen van nu, in combinatie met romantische kernthema’s en bizarre locaties. Zo is de Idoru een kunstmeisje van Japanse software en hardware en hebben tieners in hun virtuele versie de prachtigste identiteiten – avatars.

Als wat voor soort vertaler beschouw je jezelf?
Een ambachtelijk vertaler, die in de geest van de auteur en de stof vooral verteller wil zijn. Ik stel me bij het nakijken vaak voor dat ik mijn tekst bij een haardvuur aan iemand zit voor te lezen. Het moet duidelijk zijn en welluidend klinken.

Noem eens een vertaaloplossing waar je trots op bent?
Het is moeilijk om in dikke fantasydrieluiken steeds de juiste toon te blijven treffen en toch ook wat variatie in je taalgebruik te brengen. Daar ben ik ondertussen vrij bekwaam in, denk ik. Ook heb ik in de door mij vertaalde boeken van Robin Hobb – elf tot nu toe – regelmatig een geslaagd vers afgescheiden.

En een mislukking of frustratie?
Boeken waarvan ik bij voorbaat weet dat ik me eraan ga ergeren, sla ik af. Maar hiermee heb ik weinig ervaring, bij mij is vrijwel alles vlot verlopen. Wel is het me al verschillende keren overkomen dat twee delen van een trilogie werden uitgegeven, waarna het derde deel werd geschrapt. Maar dat is het risico van de uitgever en geen frustratie voor mij.

Wat onderscheidt volgens jou een goede vertaler van een slechte?
Een goede vertaler beheerst het Nederlands en denkt in het Nederlands.

Wat vind je het moeilijkst aan vertalen?
Je concentratie bewaren, ook als je je door saaie stukken moet ploegen. En jezelf bedwingen als je graag hele lappen tekst zou willen verwijderen, hetzij tot nut van het algemeen, hetzij om sneller op te schieten – voor zover beide overwegingen niet op hetzelfde neerkomen.

Lees je zelf ook vertalingen?
Ja, mondjesmaat. Diepe indruk maakte op mij Paard van God van Wilhelm Dichter (Querido 1998), uit het Pools vertaald door Gerard Rasch. Het beloofde vervolg is helaas nooit verschenen, ook niet in het Pools, geloof ik.

Naar wie kijk je op als vertaler?
L.A.J. Burgersdijk, echt waar. Hij heeft de héle Shakespeare vertaald, bovendien op een manier die veelal vandaag de dag nog citeerbaar is.

Hoe kijk je aan tegen je relatie met uitgevers, persklaarmakers en redacteuren?
Die is altijd heel ontspannen geweest, want nadat ik mijn tekst heb ingeleverd zie ik hem pas in gedrukte vorm terug.

In hoeverre heb je de vertalingen van Max Schuchart bestudeerd? Heb je geprobeerd in de lijn van Schuchart te vertalen?
Nee, ik heb vooraf noch achteraf de eerdere versies van dit verhaal gelezen, en me ook niet in de vertalingen van Max Schuchart verdiept. In het eigenlijke verhaal – dus niet de delen vooraf en achteraf met de wordingsgeschiedenis – heb ik geheel mijn eigen koers gevaren, behalve in het kiezen van eventuele vertalingen van namen die in het Tolkien-universum al ingeburgerd zijn, niet om eigenwijs te zijn, maar om mijn eigen ‘toon’ niet te vertroebelen door er een andere toon doorheen te laten klinken.

Heeft Christopher Tolkien veel invloed gehad op het uiteindelijke verhaal van zijn vader?
Nee, het gaat maar om kleine stukjes aanvulling – zegt hij zelf – en eigenlijk meer om de volgorde van de fragmenten.

Waarom vertaal je vooral fantasy, en overweeg je weleens een uitstapje te maken naar iets heel anders?
Ik ben begonnen met – harde – sciencefiction en pas daarna in de fantasy gerold. Tussendoor heb ik af en toe andere dingen gedaan, zoals twee thrillers, een geschiedenis van de wijn, fotoboeken bij The Lord of the Rings, en ik begin binnenkort aan een non-fictieboek over een historisch onderwerp, want een beetje afwisseling is wel prettig. Fantasy is inmiddels wel ruim de helft van mijn oeuvre als vertaler en dat mag best wat minder worden, maar aan de andere kant is het een plezierige tekstsoort, meestal niet al te pretentieus, waar we veel lezers een plezier mee doen – dat blijkt ook uit de uitleencijfers.

Hoe zou jij het genre definiëren?
Aangenaam escapisme, waarin lezers ook nog iets leren over goed en kwaad, over trouw en verraad, over slim en dom, over goden en helden, behoort mijns inziens tot de nuttige voorzieningen in een beschaafde maatschappij, dus daar werk ik graag aan mee. Ik zie fantasy als een virtueel haardvuur, waarbij het voor romantische mensen aangenaam toeven is, vooral als er wijnen worden geschonken die verdacht veel op Franse grand cru’s lijken.

Wat zou je graag veranderd zien?
De honorering zou wat royaler kunnen.

Wie zou je graag nog eens vertalen?
Rex Stout en P.G. Wodehouse, omdat het humoristische schrijvers zijn, maar tevens taalpuristen, die geen komma verkeerd zetten en geen woord te veel gebruiken. En Somerset Maugham, daar heb ik ook een zwak voor. Een echte verteller.

Peter Cuijpers vertaalde o.a. de schrijvers Robin Hobb, Fiona MacIntosh, Jacqueline Carey, Larry Niven, David Brin, Bridget Wood, Greg Bear en William Gibson.

Hoe ben je ertoe gekomen boeken te gaan vertalen?
Ik ben er echt ingerold: ik deed na mijn studie Vertaalwetenschap alleen zakelijke vertalingen, maar omdat ik dat toch niet bijster boeiend vond, heb ik een briefje naar Harlequin gestuurd, die toen net Bouquet-vertalers zochten. Dat leek me een mooie manier om aan het vak te wennen. Korte tijd later, toen ik net aan mijn eerste boekje bezig was, had een kennis van een kennis, die zelf boeken vertaalde, geen tijd voor twee klussen en gaf mijn naam aan die uitgevers door. Die hebben me toen na een geslaagde proefvertaling allebei een boek aangeboden, en ik heb sindsdien nooit meer iets anders gedaan. Het zakelijke vertalen was toen snel afgelopen.

Hoe lang vertaal je al?
Bijna elf jaar boeken; iets langer als je ook zakelijke vertalingen meerekent.

Wat was het eerste boek dat je vertaalde?
Een Bouquetje, Runaway Wedding, dat onder de titel Weggelopen bruid in de schappen terechtkwam.

Wat vind je het mooiste boek dat je ooit hebt vertaald?
Ik heb niet echt een mooiste boek, maar was wel een tikje ontroerd door het einde van The Time Traveler’s Wife van Audrey Niffenegger. Vanuit een louter esthetisch oogpunt is Het huis in de twintigste eeuw van Richard Weston het mooist, al was het maar vanwege de schitterende foto’s.

Als wat voor soort vertaler beschouw je jezelf?
Pff, moeilijke vraag! Ik ben niet zo heel erg bezig met de vraag ‘hoe vertaal ik?’, maar dat ligt vooral aan de genres die ik doe. Naast non-fictie zijn dat nogal veel echte ‘vrouwenboeken’, en daarin is het vooral belangrijk dat de lezeres er helemaal in meegaat. Het moet vooral soepel lezen, dus ik geef veel aandacht aan lekker lopende constructies, vlotte dialogen, enzovoort. Waarmee ik trouwens niet wil zeggen dat ik het simpeler maak dan het is.

Noem eens een vertaaloplossing waar je trots op bent?
Ik zou het eerlijk gezegd niet weten! Echt moeilijke literatuur vol taalkundige hindernissen doe ik niet, dus het valt qua moeilijkheid vaak wel mee. Soms moet ik lang speuren naar bepaalde termen, maar dankzij internet is ook dat allemaal een stuk gemakkelijker geworden. Ik doe soms wel aan ‘method translating’: voor een serie waarin veel gequilt wordt (ik zei het al, vrouwenboeken) heb ik echt met naald, draad en een stukje stof zitten experimenteren om te zien wat er nu in vredesnaam werd bedoeld.

En een mislukking of frustratie?
Die betreffen meer de dingen om het vertalen heen: krappe deadlines, niet voltooide manuscripten waarmee je moet werken, nagekomen wijzigingen die pas aankomen wanneer de drukproef al klaar is.

Wat onderscheidt volgens jou een goede vertaler van een slechte?
Een goede vertaler laat je vergeten dat je een vertaling leest, een slechte zorgt ervoor dat je tijdens het lezen voortdurend zit te reconstrueren wat er in het origineel heeft gestaan.

Lees je zelf ook vertalingen?
Ja, want helaas beheers ik alleen het Engels en het Duits. Jammer genoeg ontbreekt het me vaak aan de tijd om puur voor mijn ontspanning te lezen.

Naar wie kijk je op als vertaler?
Ik vind de Harry Potter-vertalingen van Wiebe Buddingh’ geweldig. Van iemand die een woord als ‘zwerkbal’ bedenkt, ben ik meteen fan. Zijn vertalingen vind ik juist door die af en toe wat Tom Poes-achtige verzinsels vaak beter dan het origineel.

Hoe kijk je aan tegen je relatie met uitgevers, persklaarmakers en redacteuren?
Met veel redacteuren is het altijd gezellig babbelen, die zou ik niet kunnen missen. Sommige persklaarmakers drijven me wel eens tot waanzin, maar van de meeste steek ik altijd wel wat op, en ik ben dolblij dat ze er zijn om me voor beschamende fouten te behoeden.

Wat zou je graag veranderd zien?
Het tarief mag natuurlijk omhoog, maar dat is voor mij niet eens het belangrijkste: met ‘consumptieproza’ kun je nog best een leuke boterham verdienen, mede omdat het tempo hoger kan liggen en veel boeken goed verkopen en nog beter uitlenen. Ik zou vooral graag willen dat ik uit ‘echte’ boeken in plaats van uit ‘uncorrected proofs’ kan vertalen, zodat ik me niet langer hoef af te vragen of iets een tikfout of dichterlijke vrijheid is.

Wat vind je het moeilijkst aan vertalen?
Dat een tekst nooit echt af is. Je kunt eraan blijven schaven, en als je vijf jaar later je eigen werk weer zou lezen, zou je waarschijnlijk van alles willen veranderen. Wanneer ik mijn boek inlever, denk ik wel ‘het is af’ en ga ik weer vrolijk verder aan het volgende, maar ik denk ook altijd: het kan beter, als ik meer tijd zou hebben… Maar dat zou ik waarschijnlijk ook denken als ik jaren aan een boek zou kunnen werken. Wat ik ook erg vervelend vind, is dat je altijd wel ergens een foutje maakt. Niemand is perfect, dat klopt, maar vertalers lijken al helemaal nooit een misstap te mogen maken. Terwijl we toch ook maar mensen zijn.

Jeannet Dekker vertaalde o.a. De quiltclub van Jennifer Chiaverini, De vrouw van de tijdreiziger van Audrey Niffenegger, Dochter van de nomaden van Waris Dirie (i.s.m. Marie-Christine Ruijs), Handboek voor slechte moeders van Kate Long, De uitzonderlijke belevenissen van Lola Galley van Kit Whitfield, en Klasgenoten van Emily Barr.