Platthaus, redacteur van de boekenbijlage van de Frankfurter Allgemeine Zeitung, geeft inzicht in het vak (want dat is het), besteedt aandacht aan de marginale positie van stripvertalers en concludeert dat velen van hen uit liefde voor het medium de weg naar hun beroep hebben gevonden. Zijn stuk gaat weliswaar over de situatie in het Duitse taalgebied, maar is zonder meer herkenbaar voor Nederlandse boekvertalers.

Erikativ
Bijzonder interessant én vermakelijk zijn Platthaus’ korte portretten van enkele vooraanstaande Duitse stripvertalers, onder wie Erika Fuchs, bedenker van de Duitse namen voor Donald Duck en zijn familie, vrienden en kennissen. Fuchs ontving voor haar werk twee belangrijke literatuurprijzen, een eer die voor noch na haar een stripvertaler te beurt is gevallen.

Fuchs is ook de uitvinder van de naar haar vernoemde stijlfiguur Erikativ: ze breidde het voor strips typische gebruik van klanknabootsingen uit door handelingen die niet hoor- of zichtbaar zijn weer te geven met (de stam van) een werkwoord, zoals ‘denk, denk’ (bij een plaatje van een denkende stripfiguur). Andere stripvertalers zijn daar op voort gaan borduren en met bijvoorbeeld ‘knipper, knipper’ en ‘verheug, verheug’ gekomen.

Dergelijke vondsten geven blijk van de speciale creativiteit waar stripvertalers over moeten beschikken. Die moeten namelijk, vindt de Duitse mangavertaler Jürgen Seebeck, streven naar een vertaling die beter is dan het origineel. Stripvertalers genieten volgens Seebeck immers nog minder aanzien dan ‘gewone’ boekvertalers, omdat in hun genre de tekst ondergeschikt is aan het beeld.

Natuurlijk heb je met het eindresultaat in handen de voldoening dat je een mooi stuk werk hebt afgerond. En af en toe, als de brontekst een beetje te pruimen is, kom je bij het vertalen zelf in een ‘flow’ terecht en kunnen je typende vingers de volzinnen nauwelijks bijhouden. Ook is het heel bevredigend als je na lang zoeken een oplossing hebt gevonden voor een stukje tekst waar je aanvankelijk geen touw aan vast kon knopen.

Naast deze intrinsieke genoegens van het vertalen geniet ik er zelf heimelijk ook altijd van dat ik de eerste ben die de Nederlandse vertaling van een boek leest. Dat gebeurt meestal pas in de eindfase. Eerst lees ik de Engelse tekst, terwijl ik meteen een ruwe vertaling intyp en intussen de typefouten herstel, wat het vasthouden van de rode draad niet bevordert. Dan komt het puzzelen op de vierkante centimeter van de tweede ronde. Zin voor zin, woord voor woord komt de tekst langs; ik zoek citaten op, blader heen en weer om de consistentie na te gaan en verplaats stukken zin tot ik een lopend geheel krijg dat niet meer overkomt als ‘vertaald Engels’.

En dan is het zo ver. De worsteling met de tekst is achter de rug en ik kan het boek eindelijk echt lezen – in de Nederlandse vertaling. Soms stok ik ergens en val ik terug in de tekst; dan moet ik nog wat schaven. Maar pas in dat stadium lees ik het boek als het betoog waar boeken in mijn genre meestal op neerkomen. De vertaling is voor mij geslaagd als ik al lezend in discussie wil gaan met de auteur: ‘Ja, dat zeg je nu wel, maar daar valt wel iets op af te dingen,’ of ‘hé, zo heb ik er nog nooit tegenaan gekeken.’ De tekst zelf is dan eigenlijk verdwenen en geen obstakel voor de ‘boodschap’. Deze vertaalopvatting is bij literaire fictie waarschijnlijk moeilijk te handhaven, want daar zijn de eigenheid en de stijl van de auteur veel belangrijker.

Ik: ‘In principe heb ik tot 1 april zwangerschapsverlof, maar het ligt eraan wanneer ik weer een opdracht krijg.’

Zij (met een heel glazige blik in haar ogen): ‘O, moet je dat zelf regelen dan…’

Ik leg in het kort uit hoe ons vak werkt, en hij zegt: “O, ja, wacht, ik wist niet dat je er ook nog eens zinnen van moest maken.”