Staatssecretaris Teeven wilde het illegaal downloaden van auteursrechtelijk beschermd werk voor privégebruik strafbaar stellen, maar in de Tweede Kamer bleek geen meerderheid voor zijn plannen te bestaan. Wij zijn als makers van vertalingen die als e-boek op internet worden aangeboden direct betrokken. Voor ons vormt die uitgavevariant een bron van inkomsten. Wie illegaal een elektronisch exemplaar van een door ons vertaald boek downloadt, stoot ons bij een e-boekprijs van een eurotientje al gauw een boterham van vijftien tot dertig eurocent uit de mond.

De Nederlandse thuiskopie-exceptie
Daarbij moeten we wel aantekenen dat we ons in Nederland, anders dan in de meeste Europese landen, waar downloaden uit illegale bron onrechtmatig of strafbaar is, in een merkwaardige spagaat bevinden: uploaden is wel strafbaar, downloaden niet. Strikt genomen is de term ‘illegaal downloaden’ dus onjuist. Het is ‘legaal downloaden van illegaal geüploade content waarop auteursrecht rust’. De Auteurswet bepaalt dat voor de verveelvuldiging van een auteursrechtelijk beschermd werk toestemming van de maker nodig is, in het geval van een boekvertaling dus van de vertaler — tenzij die het exploitatierecht op zijn werk heeft overgedragen aan bijvoorbeeld een uitgever. In die wet zijn ook een aantal beperkingen opgenomen, waaronder die in artikel 16 lid b over de ‘verveelvoudiging welke beperkt blijft tot enkele exemplaren en welke uitsluitend dient tot eigen oefening, studie of gebruik van de natuurlijke persoon die zonder direct of indirect commercieel oogmerk de verveelvoudiging vervaardigt [...],’ de thuiskopie, met andere woorden. ‘Daarbij doet naar geldend recht niet ter zake dat deze thuiskopie op basis van een werk wordt gemaakt waarvoor voor de eerdere verveelvoudiging of openbaarmaking geen toestemming is verleend van de rechthebbende,’ schrijft staatssecretaris Teeven in de reactie van de regering op het verslag van de Vaste Commissie voor Veiligheid en Justitie naar aanleiding van de Speerpuntenbrief Auteursrecht 20©20 van april 2011 over de modernisering van het auteursrecht.

Kabinet en Europa
Het kabinet wil in het kader van de bevordering en de bescherming van nieuwe bedrijfsmodellen op internet — speerpunt 3 — ‘het legale aanbod vergroten en het rechtmatig gebruik als de norm stellen’. Downloaden uit evident illegale bron valt als het aan het kabinet ligt niet langer onder de thuiskopie-exceptie, waarmee de aanleiding voor een stelsel met thuiskopieheffingen vervalt.

Ook de Europese Commissie zit op dat spoor, getuige de doelstelling die Neelie Kroes op 19 november 2011 in Avignon op de Digitale agenda zette: ‘Legally, we want a well-understood and enforceable framework. Morally, we want dignity, recognition and a stimulating environment for creators. Economically, we want financial reward so that artists can benefit from their hard work and be incentivised to create more.‘

Verbod op illegaal downloaden zinnig of onzinnig?
Onze vraag luidt nu: wat vinden boekvertalers van een verbod op illegaal downloaden? Is dat zinnig of onzinnig? Als het ‘een heilloze weg’ is, zoals Pauline Smeets (PvdA) volgens de Volkskrant beweert, als het kabinet volgens diezelfde Speerpuntenbrief niet kiest voor een heffing op opslagmedia, smartphones, tabletjes, of internetabonnementen, wat zijn dan de mogelijke alternatieven? De betaalmodellen die Bits of Freedom opsomt? De collectieve licentie volgens het ‘radiomodel’ van D66?

Laat het ons weten!

De gedragscode werd op 14 mei 2011 aangenomen door de Algemene Ledenvergadering van de CEATL.*

1. Licentie van exploitatierechten
   Licenties voor de exploitatie van een vertaling worden verleend voor maximaal vijf jaar en zijn onderworpen aan de voorwaarden en geldigheidsduur van de licentie voor de vertaalrechten. Alle in licentie gegeven rechten worden expliciet in het contract vermeld.
2. Honoraria
   De vertaler krijgt voor zijn werk een billijk honorarium, waar hij fatsoenlijk van kan rondkomen en een vertaling van goede kwaliteit mee kan maken.
3. Betalingsvoorwaarden
   Bij ondertekening van het contract ontvangt de vertaler een voorschot ter hoogte van ten minste een derde van het volledige honorarium. Het resterende bedrag is op zijn laatst opeisbaar na inlevering van de kopij.
4. Termijn van de uitgave
   De uitgever geeft de vertaling uit binnen de contractueel vastgelegde termijn, uiterlijk twee jaar na inlevering van de volledige kopij van de vertaling.
5. Aandeel in de opbrengst
   De vertaler ontvangt een redelijk aandeel in de opbrengst uit de exploitatie van zijn werk, ongeacht de vorm waarin het openbaar is gemaakt, vanaf het eerste exemplaar.
6. Naamsvermelding
   Als auteur van de vertaling wordt de vertaler overal genoemd waar de oorspronkelijke auteur wordt genoemd.

*) Met dank aan Martin de Haan voor de vertaling.

‘Vissen’ is een charmant goed-gevoelboek over een elfjarige jongen die de hulp van de hemel inroept om de scheiding van zijn vader en moeder te verhinderen en dan hulp krijgt van almachtige weergoden. Het verhaal speelt zich af in twee weken rond de jaarwisseling van 1997 en 1998 en is gesitueerd in een wijk van de Québecse hoofdstad Montréal, die in die periode wordt geteisterd door enorme ijsregens en ijzel. Het ontwrichtende weer brengt iedereen samen die in het boek een hoofdrol speelt: een homopaar, een voormalig singer-songwriter, zijn Mexicaanse ex-vrouw en hun kwajongen van een zoon, boezemvriend van de hoofdrolspeler, de ouders van de naamloos door het boek gaande elfjarige, een Russisch ijshockeytalent dat — in een hilarische scène — door een reus van het team uit Alberta tegen de boarding in de knop wordt gebroken en zich vervolgens als wiskundige wijdt aan het bewijs van de hypothese uit de titel, een rokkenjagende tweeling van achter in de zeventig, een stripteasedanseres met een prettig voorkomen en een hart van goud en ga zo maar door. Szalowski laveert vakkundig om de surrealistische, fantasyeske, kinderlijke of melodramatische valkuilen waarmee het thema en de door hem gekozen uitwerking zijn pad ondermijnen. Ik heb het boek met een grijns van oor tot oor van kaft tot kaft gelezen en vertaald.

Frans-Canadees
Vertaald uit het Canadees-Frans, staat er boven dit stukje. Dat staat er met opzet, want het vormde een van de uitdagingen bij het vertalen. Szalowski wilde een typisch Québecse sfeer oproepen en lardeerde het verhaal met québeccismen. (Er is zelfs een vertaling in het Frans-Frans uitgegeven, die de schrijver me opstuurde omdat hij had gemerkt dat andere vertalers met hetzelfde probleem hadden gekampt.) Zo gebruiken Québeccers krachttermen die niemand anders gebruikt, erfenissen uit een rijk katholiek verleden. De hosties, tabernacs, crisse de fif d’en hauts, varianten daarop en combinaties ervan zijn niet van de lucht. Die vertalen met ‘potverdriedubbeltjes’, ‘-pielepap’ of ‘-blomme’ was geen optie en dus heb ik voor de broodnodige couleur locale de herkenbaarste overgenomen waar de context geen twijfel toeliet over hun functie als krachtterm. Voor andere québeccismen als être tanné (ergens de neus vol van hebben), un bollé (bolleboos), piasse (dollar), se faire chicaner (op je kop krijgen), niaiser quelqu’un (een loopje met iemand nemen), baveux (arrogant), un blond (vriendje), bobettes (slipje), pétard (knappe vent), zocht (en vond) ik mijn heil in de talloze woordenboeken Québécois op het internet.

‘Ik ben geen schrijver, ik ben iemand die een boek heeft geschreven. Dat is niet per se hetzelfde.’
Szalowski is een duizendpoot. Hij is en was persfotograaf, journalist, hoofdredacteur van een boksblad, vicepresident van game-ontwikkelaar Ubisoft, communicatieadviseur, artistiek directeur, scenarist en nu dus ook schrijver. Geen kwestie van twaalf beroepen en dertien ongelukken, maar het resultaat van zijn streven om elke dag uit bed te stappen voor een mooie dag, een dag zonder verveling, zoals hij zegt in een interview ter gelegenheid van het literair festival America in Vincennes, dat in een klein kwartier een goed beeld schetst (overigens wel in het Frans) van Szalowski de schrijver en Vissen het boek. ‘La vie se doit d’être un éternel combat, sinon elle n’est qu’une ennuyeuse passivité,’ schreef hij in antwoord op een van mijn vragen. ‘Het leven hoort een eeuwigdurende strijd te zijn, anders is het niets dan lijdzame verveling.’

De evolutie van Vissen
Dat was ook de reden dat hij aan een boek begon dat zijn leven eigenlijk als film startte. Vissen moest een film worden, maar kreeg gaande de voorbereiding de vorm van een roman. Niet dat hij als schrijver een gefrustreerd scenarist is, maar het probleem met een filmscenario is dat er altijd één is die kan schrijven en dat de rest van de crew meeleest en er ook iets over te zeggen heeft; iedereen bemoeit zich ertegenaan. Een scenarist moet rekening houden met de vertaling van zijn woorden in beelden, en bovendien met kleine budgetten. Het is een ‘écriture de contraintes’, schrijven met beperkingen. ‘Dan schrijf ik duizend keer liever een roman.’ In een roman kun je honderden figuranten laten opdraven, in een roman kan het sneeuwen en regenen, in een roman kan de hoofdrolspeler zijn liefje in Guatamala opzoeken, de creatieve mogelijkheden zijn veel groter. ‘Bovendien behoor ik tot de groep mensen die altijd riepen: “Ooit schrijf ik een boek”.’ Sommigen roepen dat alleen maar, een paar beginnen eraan, een enkeling schrijft ook het slot, en alleen de zondagskinderen worden uitgegeven. Zijn eerste film, Ma fille, mon ange, was zo’n teleurstelling voor hemzelf dat hij besloot het verhaal van Vissen in boekvorm te gieten, om te ontsnappen aan het keurslijf waarin de omstandigheden de scenarist snoeren. Door het succes van de film had hij de financiële armslag dat ook daadwerkelijk te doen. Om het zichzelf onmogelijk te maken terug te krabbelen, riep hij tegen iedereen die het wilde horen dat het nu echt zover was: ‘Ik ga een boek schrijven’, en schreef hij het in een kroeg waar de stamgasten hem elke dag naar zijn vorderingen zouden vragen.

Iets leuks
Hij wilde over geluk schrijven. Leed en verdriet worden al zo uitvergroot, terwijl ze voor Szalowski niet de essentie van het leven vormen. ‘In een synoniemenboek staan tweehonderd woorden voor “verdriet” en maar honderd voor “geluk”. Dat maakt de keus een stuk eenvoudiger. Kijk ook naar de definitie van “vriend”. Dat is iemand die je kunt bellen als je niet lekker in je vel zit, terwijl ik een goede vriend bel als ik wil dat het beter met me gaat, als ik iets leuks wil delen.’ Vissen is een uiterst geslaagde, hartverwarmende poging dat leuks met zijn lezers te delen.

Szalowski komt eind augustus naar Nederland en vertelt op zaterdag 27 augustus 2011 tussen halftwee en twee in het Literair Café van de Uitmarkt in Amsterdam alles over Vissen.

We gaan met bestuursleden van de Werkgroep Vertalers, de VvL en de VSenV rond de tafel zitten om uit te leggen wat we voor niet-literair boekvertalers willen bereiken: respect voor ons werk, dat tot uitdrukking komt in een fatsoenlijk honorarium en behoud van de ons toekomende rechten. We bespreken drie opties: een zelfstandige vereniging, buiten de structuur van de VSenV, een eigen afdeling binnen die structuur, naast de VvL, en ten slotte een aparte werkgroep naast de reeds bestaande VvL-werkgroepen. We krijgen als huiswerk mee aan te tonen de VSenV nodig te hebben om onze belangen te behartigen, en die belangen te vertalen in haalbare doelen.

Enquête en Verzoek tot toetreding
Om de professionele behoeften van boekvertalers in kaart te brengen, houden we een enquête. De conclusies zijn schrijnend: bijna de helft van de respondenten draagt exploitatierechten over, en de boekvertalers die niet het door VvL en Nederlands Uitgeversverbond (NUV) in hun herenakkoord uitgewerkte modelcontract krijgen, en het bijbehorende ‘redelijke en gangbare tarief’, werken voor tarieven die 20 tot soms wel 50 procent lager liggen.

Eind december 2009 dienen we een Verzoek tot toetreding in bij de VvL. We onderbouwen onze doelen met de resultaten van de enquête, geven middelen aan, onderstrepen de noodzaak van deelname aan het politiek overleg over het auteurscontractenrecht en wijzen op de eigen verantwoordelijkheid van boekvertalers. De conclusie luidt dat niet-literair boekvertalers zich moeten organiseren om verbetering in hun marktpositie te kunnen brengen. Onze voorkeur gaat vanzelfsprekend uit naar aansluiting bij een vereniging die al ruim een eeuw belangen van schrijvers en vertalers behartigt.

VvL-voorstel
Twee maanden later geeft het VvL-bestuur in een voorstel aan onverminderd bereid te zijn met niet-literair boekvertalers in overleg te gaan over een mogelijke vorm van belangenbehartiging. Tijdens een vervolggesprek korte tijd later zetten we gezamenlijk nog een paar puntjes op de i. De VvL wil niet-literair boekvertalers helpen bij pogingen de interne samenhang en onderlinge solidariteit te vergroten en stelt hun vertegenwoordigers in de gelegenheid een jaar lang gebruik te maken van de faciliteiten van de vereniging. Tijdens dat jaar overlegt een afvaardiging van niet-literair boekvertalers met leden van de Werkgroep Vertalers van de VvL intensief over de organisatorische uitwerking van een mogelijke belangenbehartiging.

Hoewel literair en niet-literair vertalers veel gemeenschappelijk hebben, liggen hun belangen op het terrein van arbeidsvoorwaarden te ver uiteen om door de al bestaande werkgroep vertalers te kunnen worden behartigd. De toelatingscriteria zouden naar beneden toe moeten worden bijgesteld, omdat voor veel niet-literair boekvertalers geldt dat er geen ‘literair werk van substantiële omvang onder redelijke voorwaarden is gepubliceerd door een professioneel geleide uitgeverij’, waardoor de verworvenheden van de bestaande leden van de werkgroep op de tocht zouden komen te staan. Onder ‘redelijke voorwaarden’ verstaat de VvL een contract waarmee de vertaler geen exploitatierechten overdraagt, waarin naast een honorarium een royaltyclausule is opgenomen en dat duidelijke beëindigingsmogelijkheden stipuleert.

Toch kan de VvL veel voor algemeen boekvertalers betekenen. Zo is de VvL in samenwerking met de VSenV als geheel en het Platform Makers nauw betrokken bij de ontwikkelingen op het gebied van het auteursrecht, heeft ze regelmatig overleg met uitgevers, biedt ze leden een plek om samen te komen, verstrekt ze informatie op het gebied van belastingen, verzekeringen, pensioenen en juridische zaken, en faciliteert en organiseert ze bijeenkomsten.

De Werkgroep Algemeen Boekvertalers i.o.
De afvaardiging van niet-literair boekvertalers tooit zich met de naam Werkgroep Algemeen Boekvertalers (in oprichting). ‘Werkgroep’ omdat gaande het overleg blijkt dat een werkgroep de meest voor de hand liggende bestuurlijke vorm is om de belangenbehartiging voor niet-literairen in te gieten, ‘algemeen’ om aan te geven dat vertalers van alle genres — spannende boeken, romantische fictie, strips, non-fictie, noem maar op… — welkom zijn, en ‘boekvertalers’ omdat het initiatief tot het project op de gelijknamige Yahoo-mailinglist is geboren en om aan te geven dat de werkgroep alleen de belangen van vertalers van boeken wil behartigen. De Werkgroep Vertalers, die de belangen behartigt van literair vertalers, wordt omgedoopt tot Werkgroep Literair Vertalers.

Janne Rijkers, juridisch vraagbaak van de VSenV en coördinatrice van de VvL, werkt het verzoek tot toetreding verder uit. In februari gaan de leden van de Werkgroep Vertalers akkoord met het verzoek, in maart het VvL-bestuur en op 28 mei geeft uiteindelijk ook de Algemene Ledenvergadering van de VvL aan ‘geen bezwaar’ te hebben: ‘een bijzonder evenwichtige uitkomst die alleen maar lof verdient’, aldus belangenbehartiger van het eerste uur Rien Verhoef.

De Werkgroep Algemeen Boekvertalers
De Vereniging van Letterkundigen telt sinds 28 mei 2011 naast de bestaande werkgroepen Kinder- en Jeugdboeken, Theater, Poëzie, Proza en Literair Vertalers dus ook een Werkgroep Algemeen Boekvertalers. De nieuwe werkgroep hanteert andere lidmaatschapsvoorwaarden dan de Werkgroep Literair Vertalers. Belangrijk is dat op het vertaalde werk in beginsel auteursrecht rust. In dat beginsel schuilt het verschil: moet de literair vertaler om lid te kunnen worden van de Werkgroep Literair Vertalers een contract met ‘redelijke voorwaarden bij een professionele uitgeverij’ overleggen, mag de ‘algemeen boekvertaler’ ook een contract overleggen voor een vertaling waarop in beginsel het auteursrecht rust, maar waarmee het exploitatierecht wordt overgedragen (in plaats van in licentie gegeven).

We zetten de lidmaatschapsvoorwaarden even op een rij:

1. op het vertaalde werk rust in beginsel auteursrecht;
2. twee contracten bij een professionele uitgeverij — als leidraad kan de ledenlijst van de Groep Algemene Uitgevers van de NUV dienen;
3. een contributie van € 164 per jaar (die in de meeste gevallen fiscaal aftrekbaar is).

We roepen alle algemeen boekvertalers die aan die voorwaarden voldoen dan ook van harte op om lid te worden van de nieuwe werkgroep. Met het aanmeldingsformulier geef je je op als lid van de VSenV. Geef op het formulier aan van welke afdeling en werkgroep je lid wilt worden. Je kunt voor het contributiebedrag van € 164 lid worden van meerdere afdelingen en werkgroepen. Vertaal je niet alleen strips, maar schrijf je ook filmscenario’s, kun je je dus opgeven voor zowel de VvL als het Netwerk Scenarioschrijvers. Vertaal je behalve chicklit ook literatuur tegen de voorwaarden van het modelcontract, zoals voor veel boekvertalers geldt, kun je je binnen de VvL opgeven voor zowel de Werkgroep Literair Vertalers als de Werkgroep Algemeen Boekvertalers.

De wet heeft alleen betrekking op de zogenaamde homothetische werken, e-boeken die dezelfde paginaopmaak hebben als hun papieren evenknie. ‘De verkoopprijs geldt voor in Frankrijk gevestigde rechtspersonen die digitale boeken verkopen aan kopers met de Franse nationaliteit,’ aldus artikel 3 van de nieuwe wet, ook al zijn die laatsten niet daadwerkelijk in Frankrijk woonachtig. Dat betekent dat internationale aanbieders zich niet aan de wet hoeven te houden. Dat was aanvankelijk wel de opzet van de opstellers, UMP-senatoren Catherine Dumas en Jacques Legendre, die een ‘extraterritorialiteitsclausule’ in het wetsvoorstel opnamen. Eind januari plaatste de Europese Commissie echter kritische kanttekeningen bij die bepaling, waarna minister van Cultuur Frédéric Mitterrand die schrapte om te voorkomen dat de Unie de zaak voor de Europese rechter zou brengen.

Uitgevers en boekverkopers vrezen nu oneerlijke concurrentie van internationale online-boekverkopers als Amazon, Apple en Google. Alexandre Bompard, president-directeur van winkelketen Fnac, vreest dat de wet het pad, of eigenlijk: de boulevard, effent voor culturele dumping.

Het ministerie van OCW verwacht dat de resultaten van het onderzoek naar de positie van het e-boek in Nederland in het voorjaar bekend zullen zijn.

Bron: L’Express.

Houellebecq-vertaler Martin de Haan — die ook werkt aan een vertaling van La carte et le territoire — wijdde op het blog dat hij met Rokus Hofstede deelt al eerder aandacht aan de affaire die in Frankrijk rond het vermeende plagiaat in La carte et le territoire is ontstaan. In september van dit jaar publiceerde Vincent Glad onder de woordspelige titel La possibilité d’un plagiat (De mogelijkheid van een plagiaat) op Slate namelijk al een vergelijkende analyse compleet met tekstvoorbeelden van de gewraakte stukken tekst: artikelen op de Franse wikipedia over Frédéric Nihous, Beauvais en de huisvlieg, en de versie van Houellebecq in zijn laatstverschenen roman.

Le Monde en de webkrant Rue89 berichten erover.

*) Voor meer informatie over digitale rechten, zie de site van SURF.

James Bond en een verblijf als uitwisselingsstudent aan de universiteit van Nanjing zetten haar op het spoor van de twintigste-eeuwse Chinese literatuur. ‘De twintigste eeuw was een tijdperk waarin de opvattingen over literatuur in China een dramatische verandering ondergingen.’ Ze wilde weten hoe en waarom ideeën over auteurschap waren veranderd, welke rol het westen had gespeeld in die transformatie en welke opvattingen Chinese schrijvers huldigden over westerse literaire waarden.

Later doet ze in Beijing veldwerk voor haar promotie-onderzoek The Politics of Cultural Capital: China’s Quest for a Nobel Prize in Literature en voert ze gesprekken met gevestigde literaire namen als Mo Yan en Yu Hua, en de aanstormende talenten Zhu Wen, Li Feng, Lin Bai en Xu Xiaobing. In haar ogen staat de Nobelprijs voor Literatuur symbool voor de tweestrijd — het ‘Nobelcomplex’, zoals zij het noemt — tussen het ressentiment jegens de kracht van het westen dat bij de culturele elite leeft en het verlangen naar erkenning door datzelfde westen.

Het is soms vermoeiend en frustrerend om op de hoogte te blijven van alle ontwikkelingen op het gebied van de Chinese fictie, maar weinig dingen winden ‘lastige lezer’ Julia Lovell zo op als het vinden van een nieuwe stem die nog niet is vertaald en die toch door meer mensen moet worden gehoord. Ze geeft toe dat het moeilijk is vertaalde Chinese literatuur in het westen gepubliceerd te krijgen. Commerciële uitgeverijen zijn vaak pas bereid de rechten te kopen als hun universitaire collega’s hebben bewezen dat een boek ‘werkt’. Het zou een manier kunnen zijn om het grote publiek bekend te maken met het werk van hedendaagse Chinese schrijvers.

*) De Nederlandste vertaling van de hand van Erica van Rijsewijk (TOTA) en André Abeling, Achter de Chinese Muur, Geschiedenis van China’s isolement 1000 v.C.-2000 n.C., verscheen in 2006 bij Het Spectrum.
Bron: the Literary Saloon

Op een symposium over vertaling van Chinese literatuur, bezocht door tientallen sinologen, vertalers en schrijvers, liet schrijver Liu Zhenyun de verzuchting optekenen dat buitenlandse literatuur wel haar weg heeft gevonden naar China, maar dat Chinese schrijvers nog steeds moeite hebben voet aan de grond te krijgen in andere delen van de wereld. Chinese literatuur kleeft nog altijd het etiket ‘propaganda’ aan. Volgens Julia Lovell, vertaalster, docent Chinese geschiedenis aan de University of London en schrijfster van The Politics of Cultural Capital: China’s Quest for a Nobel Prize in Literature (2006), is dit een overblijfsel uit de Koude Oorlog, toen het stereotiepe beeld van Chinese literatuur als ‘politiek correct’ en ‘saai propagandistisch’ werd gevestigd. Haar literaire zusje uit buurland en kersverse westerse bondgenoot Japan kreeg een veel warmer onthaal in (met name) de Engelstalige wereld.

Tie Ning, schrijfster en voorzitster van de Chinese Vereniging van Schrijvers, gaat geen zee te hoog om vertalers te helpen problemen met auteursrecht en beurzen op te lossen: ‘Zonder de wijsheid en toewijding van vertalers blijven lezers als ik blind voor de wereldliteratuur.’

Bron: the Literary Saloon

Mandell kreeg van de NEA een beurs voor haar vertaling van Zone van Matthias Énard, waar we hier eerder over schreven. In het interview vertelt ze dat ze op de middelbare school al plezier had in vertalen en na haar opleiding aan Bard College helemaal niet verder wilde studeren: ‘I just wanted to go on translating things.’ Ze wilde Zone vertalen om de doodeenvoudige reden dat ‘[t]here’s nothing else like it out there!’ De tekst vergt door zijn specifieke zinsbouw het uiterste van de poëtische creativiteit en het prozaïsch vermogen van de vertaler. ‘Elke vertaler moet ook schrijver zijn, omdat we de tekst in feite in een andere taal herscheppen.’

Chad Post (uitgever van Zone in de VS) plaatste een fragment uit de vertaling op zijn website annex blog Three Percent.

Bron: the Literary Saloon

Vertalen …
Rifka werd in 1930 in Syrië geboren als kind van christelijke ouders. In de jaren veertig verhuisde het gezin naar Libanon. Hij studeerde filosofie in Beiroet, promoveerde in Tübingen op Heidegger en doceerde filosofie aan de Libanees-Amerikaanse universiteit in Beiroet. Na een toevallige kennismaking met Rilkes Duineser Elegien, via de Engelse vertaling ervan, groeide bij hem het verlangen de gehele Arabische wereld bekend te maken met Duitse poëzie. Hij was ook medeoprichter van het tijdschrift Shi’r, dat streefde naar een vrije, meer experimentele poëzie, losgeweekt van de traditionele opvattingen over vorm en inhoud. In 1993 verscheen een Arabische Bijbelvertaling waaraan hij had meegewerkt. In 2001 kreeg hij voor zijn vertalingen van Novalis, Rilke en Trakl de Friedrich-Gundolf-Preis für die Vermittlung deutscher Kultur im Ausland.

… brug tussen culturen
Op Qantara (Arabisch voor ‘brug’), een internetportaal waar Goethe Institut, Deutsche Welle, Institut für Auslandsbeziehungen en Bundeszentrale für politische Bildung de dialoog met de islamitische wereld trachten te bevorderen, staat een interview dat Rainer Traube van Deutsche Welle TV had met de laureaat.

Traube noemt Rifka’s vertalingen van Duitse poëzie in het Arabisch pionierswerk, zeker in het licht van de heersende opvatting onder deskundigen dat beide talen zo verschillend zijn dat vertalen eigenlijk onmogelijk is. ‘Als je de maan niet met de handen kunt grijpen, is het ook prachtig om er van een afstand naar te kijken. Als je de sterren niet met de handen kunt grijpen, is het ook mooi ze van verre te bewonderen. Ook al kan de vertaling van een gedicht niet volmaakt zijn, het is toch prettig een idee te hebben van wat het wil uitdrukken.’ Vertalingen, ook al zijn ze niet volmaakt, stellen mensen beter in staat een brug te slaan tussen culturen.

Bron: the Literary Saloon