At that moment a man emerges from the shadows. He is shorn in a beaver-tooth tailed day coat and pedals past astride a contraption based on balance and velocity. The device seems the property of dreamland. Het gaat mij hier om die tweede zin: He is shorn in a beaver-tooth tailed day coat and pedals past astride a contraption based on balance and velocity.

Nu wordt er weleens gezegd dat je moet vertalen ‘wat er staat’. Dat is een nobel streven.

Eerst eens kijken hoe Babelfish dat doet, vertalen wat er staat: ‘Hij is shorn in een bever-tand van de steel verwijderde daglaag en pedalen voorbij schrijlings op een ding dat per saldo en snelheid wordt gebaseerd.’

Goed, toch maar menselijke hulp inschakelen, lijkt me zo. Ik heb het probleem op de e-maillijst van Boekvertalers gezet en kreeg daarop twee suggesties:
1. ‘De splitten [of: panden] van zijn lange jas hangen als bevertanden achter hem aan, zoals hij daar schrijlings langspedaleert op een apparaat dat evenwicht en snelheid verenigt.’
2. ‘De lange slippen van zijn herenjas steken als bevertanden omlaag, terwijl hij langspedaleert op een uitvinding, die functioneert dankzij evenwicht en snelheid.’

Maar, vroeg een derde collega zich af, waar is nu dat ‘shorn’ gebleven en wat doe je ermee? En, vroeg ik me af, moet ik die bevertanden nu echt zo laten staan of moet ik nog op zoek naar een alternatief? En omdat ‘shorn’ volgens de Oxford Dictionary ook ‘lessened in extent, deprived of splendour’ kan zijn, betekent het misschien dat hij ‘strak’ in die jas zit, fantaseerde nog een andere collega mee.

Niet zo gemakkelijk, vertalen wat er staat. Wat jullie?

“—llo? Hello?�?
Deep in the wilds of Bohemia , where the forest’s depths —CREAK— remain uncharted, the river’s waters —SWOOSH—untasted, and all signs of human habitation have succumbed to the growth —SLITHER— of green, is where this week’s episode begins!
Taking a deep breath —HSHHH— Delphine steps into the wood.

Het gaat mij hier natuurlijk om de Engelse transcriptie van die geluiden: creak, swoosh, slither en hshhh.

De vertaling van de rest van de tekst klinkt nu zo:
‘– llo? Hallo?’
Diep in de wildernis van Bohemen, waar de ondoordringbare wouden – CREAK – nimmer zijn verkend, het water van de rivieren – SWOOSH – nog nooit door iemand is geproefd en alle tekenen van menselijke bewoning zijn bezweken onder het oprukkende – SLITHER – groen, begint de aflevering van deze week!
Delphine haalt diep adem – HSHHH – en loopt het bos in.

Maar hoe klinken al die geluiden nu eigenlijk in het Nederlands? Ik doe graag een beroep op jullie creativiteit en wacht de reacties op dit bericht met spanning af!

Hoe lang vertaal je al?
Ruim twee jaar. En ik vind het erg leuk werk!

Noem eens een vertaaloplossing waar je trots op bent.
Iets grappigs uit het boek wat ik nu aan het afronden ben: Deelnemers aan een spel krijgen een velletje papier met de woorden jaws iv: ask nude jerk erop en moeten daarmee uitvinden waar ze nu weer heen moeten reizen. Het antwoord is te vinden door de letters te husselen en blijkt Jukkasjärvi in Zweden te zijn. Dus moest ik ook aan het husselen om met een Nederlandse vertaling te komen, wat jawz iv: n kreukdasje is geworden. Vervolgens gaan ze nog in op het feit dat er volgens hen nooit een vierde film van is verschenen en al helemaal niet met zo’n ondertitel. Dat kon ik in het Nederlands behouden, maar ik heb ze ook maar even de opmerking laten maken dat het raar is dat Jaws met een z geschreven wordt, want tja, die z moest ik wel hebben voor mijn Nederlandse tekst. Maar het grapje wordt nog verder ontwikkeld; ze fantaseren dat er ergens in Japan (want daar zijn ze nu) een vreemde naakte man op hen wacht. Daar heb ik van gemaakt dat er ergens in Japan een bioscoop is waar je alleen met een kreukdasje om naar binnen mag en dat Jaws iv daar draait. Totaal onzinnig, maar dat is het origineel ook, dus vond ik dat ik daar wel mee weg kon komen. En ik was allang blij dat er nog iets van een Nederlands woord uit te halen was, natuurlijk!

En een mislukking/frustratie.
Niet zozeer iets waar ik qua vertaling geen oplossing voor had, maar laatst had ik een eerste hoofdstuk naar een redactrice gestuurd zodat ze kon zien of ik een beetje op één lijn zat met wat zij in gedachten hadden. Ze vond toen dat het allemaal wat vlotter vertaald mocht, terwijl ik juist de duidelijk aanwezige stijl van de auteur probeerde over te brengen. Die heb ik toen maar losgelaten, waarop ik later weer van een ander te horen kreeg dat de stijl van de auteur ver*** was. Tja, soms weet je het dan gewoon niet meer.

Lees je zelf ook vertalingen?
Zelden. Maar ik heb dan ook nog dozen vol Engelstalige boeken die ik tijdens mijn studieverblijf in Engeland door mijn ouders en vriendje naar Nederland heb laten slepen. Bovendien vind ik dat ik lang niet genoeg grote Nederlandse auteurs heb gelezen, dus daar ben ik ook nog wel een tijdje zoet mee. Ach, ik ben nog jong…

Hoe kijk je aan tegen je relatie met uitgevers, persklaarmakers en redacteuren?
Over het algemeen heel positief. Zowel van feedback van redacteuren als van persklaarmakers leer ik vooral heel veel, en ik krijg vaak vlot antwoord via de mail als ik eens vragen heb.

Wat zou je graag veranderd zien?
Ehm… Het tarief? Het is allemaal leuk en aardig dat ik werk doe waar ik echt plezier in heb en omdat mijn vriend ook fulltime werkt redden we ons wel, maar in mijn eentje zou ik er niet van kunnen leven. En dat is eigenlijk diep triest.

Wie zou je graag nog eens vertalen?
Salman Rushdie. Al lijkt me dat volkomen onmogelijk. Maar die man kan zulke geweldige verhalen vertellen en is een echte woordkunstenaar. Ik heb de Engelse en Nederlandse versie van Fury / Woede (ooit boekenweekgeschenk en toen éérst in het Nederlands uitgegeven, dacht ik) in mijn bezit en ik ben nog steeds van plan die eens naast elkaar te leggen om te zien hoe dat is gegaan.

Wat vind je het moeilijkst aan vertalen?
Daar hebben we het eigenlijk al een beetje over gehad. Hoe zorg je ervoor dat je de stijl van de auteur geen geweld aandoet en toch leesbare, vlot lopende zinnen in het Nederlands neerzet. Ik merk dat ik nog steeds op zoek ben naar een goede middenweg (en hoop die ooit te vinden…).

Door Maya vertaalde boeken zijn onder andere:

Hoop en andere gevaarlijke verlangens van Laila Lalami (Sirene, 2006)
Ontmaskering van Talitha Stevenson (Bruna, te verschijnen)
Cash Express van Carolyn Parkhurst (Truth & Dare, te verschijnen)

Halve zinnen die niet lekker lopen en vooral veel raadselachtige woorden en mooie poëtische verwijzingen, waarvan alleen de persoon die zelf hartelijk bedankt wordt voor het zuivere daglicht van zijn geest nog iets kan maken. Eigenlijk doet een dankwoord vaak alleen maar afbreuk aan een goede roman. Aan het einde van het boek wil je graag verzuchten hoe prachtig het was, maar dan moeten Mark, Shanon en Katy nog een halve pagina lang bedankt worden voor hun overweldigende steun en liefde.

Nee, dan liever een kort en bondig dankwoord, zoals Destiny’s Child bij de Grammy Awards: ‘We’d like to thank God… and Sony…’

Maar misschien moeten we van de nood een deugd maken en er voortaan nog een klein zinnetje aan toevoegen om het imago van de vertaler op te krikken: ‘Innige dank ben ik verschuldigd aan mijn dierbare vertaler, die er na veel gezwoeg en talloze creatieve vondsten voor heeft gezorgd dat ook mijn Nederlandse fans (die ik overigens zeer dankbaar ben voor hun aankoop van dit boek) mijn werk nu in hun moedertaal kunnen lezen.’

In ieder geval gaat mijn dank voor deze bijdrage uit naar Matthijs, voor de verhuizing naar deze website, de weblogredactie – Gerda, Leen, Mari, Marion D, Richard H, Wim, Richard K – die met zachte stem en scherpe hand dit stukje hebben beoordeeld. En ook naar Anke, die me heeft overgehaald lid te worden van de Boekvertalerslijst, bakker De Waal voor zijn brood dat me steeds de kracht geeft door te gaan, Dirk van den Broek, die er met zijn vriendelijke prijzen voor zorgt dat ik als vertaler in leven kan blijven, de regen die me dankbaar maakt dat ik binnen zit en de firma Côte d’Or voor hun wezenlijke bijdrage aan mijn levensgeluk.

Ik ben jullie allen zeer erkentelijk en sta voor eeuwig bij jullie in het krijt. Zonder jullie had ik dit stukje nooit kunnen schrijven.

Het Tikibad barst van de snelle glijbanen, dus ik vloog op een band door de Moonlight, suisde door de trechtervormige Cycloon en schoot met vijftig kilometer per uur door de Flits.

En toen was daar de Family Slide. De Family slide. De supersaaie Family Slide, waar je met een slakkengangetje doorheen kruipt. Maar ik niet, want ik ging op mijn knieën.

Nu zit ik hier achter mijn computertje. Te vertalen met een lichte hersenschudding. Want ik heb een heerlijk vrij beroep en er moet toch gewerkt worden.