Reacties op: Literair vertalen in Portugal

Door: Martin de Haan

Martin de Haan — Thu, 03 Dec 2009 20:58:30 +0000

Dag Arie, daar ben ik weer. Ik schreef het je al privé: je hebt gelijk, er is ooit zo’n onderzoek uitgevoerd! Helaas zijn de verzamelde gegevens zelf nooit gepubliceerd, het enige wat vooralsnog opgeduikeld kon worden was een ruwe samenvatting. Het onderzoek is uitgevoerd door Brigitte Rapp van de Oostenrijkse Übersetzergemeinschaft, zij schrijft me overigens dat het noch qua “scope”, noch qua “depth” in de buurt komt van ons onderzoek uit 2008. Ik ga er toch achteraan, misschien ligt er wel ergens in een Weense kast een uitdraai van de oude database, waarmee we dan in één klap een inkijkje zouden hebben in vijftien jaar ontwikkeling van ons vak. Als ik meer te weten kom, meld ik me hier weer. Nogmaals dank, Arie!

Door: Arie Pos

Arie Pos — Thu, 03 Dec 2009 10:42:22 +0000

Beste Martin,
Vreemd dat dat CEATL-onderzoek niet bekend is. Volgens ‘Da Tradução Profissional em Portugal’ (1996) van Francisco José Magalhães ging het om de eerste enquête van de CEATL onder literair vertalers, gedateerd maart 1994 en gecoördineerd door de Oostenrijkse Vereniging van Literair Vertalers (ik neem aan de Übersetzersgemeinschaft), die ook de enquêtegegevens bewerkte. Zou de naamgeving (‘enquête’ vs. ‘onderzoek’) voor verwarring zorgen? Hoe dan ook, de resultaten van die enquête onder Portugese vertalers staan in het boek van Magalhães (pp. 79-89). Dat het onderzoek breder was leidde ik af uit de weergave van die resultaten, maar dat de enquête m.i. BREDER was wil natuurlijk niet zeggen dat het recentere onderzoek niet DIEPER zou zijn. Dat is zeker het geval, lijkt me. Terwijl de enquête uit 1994 ging over het maatschappelijk en beroepsstatuut van de literaire vertaler, gaat het recente onderzoek veel meer over diens financieel-economische situatie, en op dat gebied is het veel gedetailleerder.
Dat ook toekomstig onderzoek via de bij de CEATL aangesloten beroepsverenigingen zal lopen, lijkt me zowel organisatorisch als financieel volkomen begrijpelijk. Even begrijpelijk lijkt me dat de onderzoeksresultaten globale indicaties geven. Juist daarom kan de nuancering of ‘perspectivering’ van de resultaten voor een bepaald land – zoals ik dat voor Portugal probeerde te doen – m.i. nuttig zijn als aanvullend kijkje op de realiteit achter de onderzoeksgegevens (en mogelijk zelfs aanwijzingen bevatten om het onderzoeksinstrumentarium bij te stellen). Dat dergelijk onderzoek nuttig en nodig is staat buiten kijf, en dat de CEATL dat periodiek wil doen juich ik van harte toe. Vriendelijke groeten, Arie

Door: Martin de Haan

Martin de Haan — Tue, 01 Dec 2009 20:54:15 +0000

Dag Arie, ik lees je reactie nu pas, tot mijn schande. Van een CEATL-onderzoek uit 1994 weet ik helemaal niets, dat is vreemd, ik zal eens navraag doen. Breder opgezet dan ons eigen onderzoek kan het haast niet zijn, dat zou een enorm boekwerk hebben moeten opleveren, en daarvan zou ik wel hebben geweten. Hoe dan ook geldt dat de desbetreffende vertalersvereniging uiteindelijk verantwoordelijk is voor de kwaliteit van de geleverde informatie, dat is ook de reden waarom dit geen wetenschappelijk rapport kan worden genoemd. Ook toekomstige edities zullen vanwege gebrek aan financiële middelen via onze leden moeten lopen, wat natuurlijk niet wil zeggen dat we geen andere informanten willen raadplegen; misschien contacteer ik je t.z.t. wel. (Overigens: in de CEATL-terminologie is een “modelcontract” een eenzijdige reeks aanbevelingen van de vertalersverening en een “standaardcontract” een reeks afspraken met uitgevers.) Groet, Martin

Door: Arie Pos

Arie Pos — Fri, 16 Oct 2009 17:07:16 +0000

Beste Martin, het summiere schuilt in de her en der ontbrekende en soms naar mijn indruk enigszins voor de vorm vermelde gegevens. Zo zijn er geen gegevens over de Portugese boekenmarkt, terwijl het contingent vertaalde boeken sinds pakweg 1990 gigantisch is toegenomen – enerzijds een ware inhaalslag in de publicatie van proza en poëzie van grote namen uit de wereldliteratuur van toen en nu, anderzijds op het gebied van lichtere en andere kost (light literature, ‘lectuur’, egodocumenten, zelfhulpboeken, esoterica, etc.). Die gegevens zijn gemakkelijker bij een uitgeversvakvereniging te vinden dan bij een vertalersvereniging. M.i. voor de vorm vermeld is het bestaan van een soort modelcontract van uitgevers. Er bestaat inderdaad een zekere communis opinio over de basisgegevens die in een vertalerscontract moeten staan (en de vertalersvereniging heeft er natuurlijk alle belang bij dat te melden), maar dat neemt niet weg dat elke uitgeverij die met contracten werkt daar zijn eigen invulling aan geeft, terwijl veel vertalers geen contract krijgen of een summier kattebelletje ontvangen als ze er uitdrukkelijk om vragen. Voor gesubsidieerde uitgaves wordt doorgaans wel een contract gemaakt – omdat de subsidiërende instanties dat als voorwaarde stellen. De contracten zijn bindender voor de vertaler (die zijn werk graag betaald wil zien en zich daarvoor aan de afspraken moet houden) dan voor de uitgever, die zich niet vastlegt op een termijn voor publicatie van het boek en het regelmatig niet al te nauw neemt met de in het contract vermelde betalingstermijn. Een aanzienlijk realistischer beeld van de Portugese vertalerswereld werd gegeven in het breder opgezette CEATL-onderzoek van 1994, waarvan de toenmalige voorzitter van de APT, Francisco José Magalhães, verslag deed in zijn studie “Da Tradução Profissional em Portugal” (Lisboa: Colibri, 1996; over literair vertalen pp. 79-89). De enquêtegegevens zijn inmiddels verouderd, maar veel van wat erin staat over de praktijk van het literair vertalen in Portugal geldt nog steeds. Een volgend CEATL-onderzoek met meer informatiebronnen (naast APT andere Portugese vertalersplatforms, uitgeversorganisaties, de schrijversvereniging SPA en niet-geassocieerde vertalers) belooft interessante informatie op te leveren.

Door: Martin de Haan

Martin de Haan — Fri, 16 Oct 2009 12:58:19 +0000

Heel nuttig, Arie! Dit soort stukken zou ik over alle landen wel willen lezen. Summier zou ik de informatie over Portugal in ons rapport overigens niet echt willen noemen, alle aangesloten verenigingen hebben dezelfde vragenlijst beantwoord, maar inderdaad: het feit dat die verenigingen de enige informatiebron zijn, is de achilleshiel van het onderzoek (en de Portugese vereniging is zeker niet de meest actieve). De eerste editie van het onderzoek was puur vrijwilligerswerk, voor volgende edities zoeken we financiële steun, juist om meer informatiebronnen te kunnen aanboren. (Overigens moet “literatuur” in onze definitie heel ruim worden opgevat, namelijk als alles wat auteursrechtelijk beschermd is.)