Samenwerkingsverbanden tussen vertaler en tekstredacteur zijn uitstekend, mits men niet te veel aan elkaars eigenaardigheden gewend raakt en — net als bij meerpersoonsvertalingen — elkaars kritiek kan verdragen en serieus kan nemen. Discussie over bepaalde formuleringen, vertalingen en persoonlijke/regionale/door generatie bepaalde enz. uitdrukkingen kan uiterst vruchtbaar zijn, dus ik ben er sterk voor dat tekstredacteur en vertaler met elkaar kunnen overleggen. Ik heb het altijd vreemd gevonden dat sommige uitgevers de tekstredacteur en de vertaler elkaars mailadres en telefoonnummer niet willen geven en ook de communicatie tussen auteur en vertaler bemoeilijken. Gelukkig is dat lang niet overal het geval. Kwaliteit moet toch vooropstaan? Bovendien is er lang niet altijd sprake van de gevreesde uitloop in levertijd — integendeel. Als de betrokkenen rechtstreeks kunnen overleggen, gaat de research juist vaak een stuk sneller.

Hartelijk,
Gerda

Ik heb je bericht vorige week al gelezen maar toen ontbrak me de tijd om te reageren.
Naast vertalen (met name non-fictie) en schrijven (voor kinderen) doe ik ook (tekst)redactie (van zowel fictie als non-fictie). Veel van wat je schrijft is herkenbaar.
Het systeem van suggesties aangeven met potlood en correcties in rood vind ik goed werken, maar een nadeel is wel dat je als redacteur niet weet wat de vertaler (of schrijver) van al je suggesties uiteindelijk overneemt. Ook blijft de tekstredacteur onzichtbaar; vermelding van zijn/haar inbreng in het colofon is misschien het andere uiterste maar lijkt me – in het kader van motivatie en voldoening na gedane arbeid – zo gek nog niet. In dit verband spreekt ook het idee me aan dat uitgevers zo veel mogelijk werken met vaste koppels: op die manier bouw je samen iets op, en met briefen zul je dat stadium niet snel bereiken.
Binnen de vereniging Boek & Zaken (waar Jan Bos al naar verwees en waar ik lid van ben) vormen we een netwerk van zowel (tekst)redacteuren als vertalers. Sommige leden zetten zelf ook klussen uit. We creëren onderling samenwerkingsverbanden en hebben natuurlijk ook meer mogelijkheden om naar elkaar door te verwijzen bij opdrachtgevers op het moment dat we elkaars werk kennen. Dit is een proces dat tijd nodig heeft. Daarnaast zijn de tarieven regelmatig onderwerp van discussie en zoekt het bestuur een manier om uitgevers bij die discussie te betrekken.

Met hartelijke groeten,
Jannie van der Leer

Ik ben blij dat jij en Wim Scherpenisse het ambacht van het persklaar maken (of voor wie wil, redigeren) hier voor even uit de schaduwpositie hebben gehaald waar het zich doorgaans bevindt. Gezien de hoeveelheid reacties, ben ik niet de enige die daar behoefte aan had.

Nog enkele opmerkingen over deze bescheiden, maar o zo noodzakelijke schakel in het uitgeefgebeuren:

Ik zou iedere aankomende vertaler of auteur van harte willen aanraden om te beginnen als persklaarmaker. Uitermate leerzaam wanneer je het serieus aanpakt en, het moet gezegd, voor de wat slordigen onder hen misschien ook wel bittere noodzaak.

In dit beroep weet je als geen ander hoe je conculega’s hun manuscripten aanleveren, en ontdek je dus ook waar hun eventuele zwakke plekken zich bevinden. Als je wat langer wilt meedraaien als persklaarmaker is het zaak daar zo tactvol en vriendelijk mogelijk mee om te gaan. Een met volle inzet vertaald of geschreven manuscript is bijna te vergelijken met een liefdesbaby die tijdelijk wordt afgestaan, en moet dus liefdevol en omzichtig worden benaderd.

In de beste gevallen is het persklaar maken van een boek een heerlijk vervullend en overzichtelijk werkje, dat je zo af en toe zelfs op een zonnig terrasje kunt volbrengen – als dat er tenminste inzit met de belabberde honorering. In de ergste gevallen moet een tekst zo goed als herschreven worden.
Maar alla, ook boekvertalen is een onderbetaalde professie die vaak met grote tijdsdruk te kampen heeft. Ik sluit me dus van harte aan bij jouw pleidooi, Gerda: vertalers en perklaarmakers verenigt u en bundelt uw talenten!

Dank je voor deze interessante reactie!

Wat de tarieven betreft: officieel heeft de vertaler het recht en de mogelijkheid om een hoger woordtarief te bedingen, maar in de praktijk is het normtarief tevens het plafond. Een enkele keer lukt het om het tarief vanwege verregaande spoed iets omhoog te krijgen, maar dat is een zeldzaamheid. Ook voor ons geldt: een Nijhoffprijswinnaar krijgt voor een uiterst moeilijke tekst hetzelfde bedrag per woord als een jonkie dat zijn of haar eerste, nog niet al te moeilijke vertaling gaat maken. Bij ons zit het verschil in de projectwerkbeurs van het Fonds voor de Letteren. Daar kunnen jullie helaas (nog?) geen aanspraak op maken. Zelf zou ik bereid zijn een percentage van mijn werkbeurs naar mijn tekstredacteur door te sluizen als het boek en de samenwerking daartoe aanleiding geven, in afwachting van een fatsoenlijke regeling voor jullie. Net als bij overleg met de tekstredacteur geldt hier voor mij: kwaliteit staat voorop. Soms staat een boek op de shortlist voor de Man Booker Prize en wil de uitgever voor alle zekerheid de vertaling snel in de winkel hebben. In zo’n geval moet de vertaler soms noodgedwongen zwaar op de tekstredacteur leunen omdat hij simpelweg niet de tijd heeft om alles zo zorgvuldig te overwegen en op te zoeken als juist zo’n boek verdient.

Ik geloof trouwens dat wij een paar jaar geleden al eens hebben samengewerkt — je voornaam komt me althans bekend voor. Met positieve associaties.

Gerda

Ja, de tarieven zijn bedroevend. Qua eigen invloed:

Als je een tijdje meedraait, kom je erachter welke uitgeverijen de tarieven wel geregeld omhoog doen, en welke goede vertalers inschakelen en welke de niet zo goede. Die laatste hanteren soms ook lagere tarieven. Dan krijg je én weinig per woord, én je bent per woord langer bezig. Het is een logisch besluit na verloop van tijd en bij voldoende opdrachten niet meer voor die uitgeverijen te werken.

Tref ik een vertaling van een “woordomzetter”, of een heel lastige Nederlandse tekst, die min of meer herschreven moet worden, dan bel ik op en vraag meer geld. Het is me nog nooit geweigerd.

Hoe langer je dit werk doet, hoe meer routine (al moet je je daar niet altijd op verlaten), hoe groter de kennis, hoe sneller je werkt en dus meer verdient. Je leert de vertalers herkennen op wie je kunt vertrouwen en bij wie je niet alles hóéft op te zoeken.
Hier ligt ook een schone taak voor de (bureau)redactie op de uitgeverij: briefen! Als de tekstredacteur wéét dat de passages over iets technisch al zijn besproken met een techneut, zal hij heus afblijven van het gebruikte jargon. Vaak genoeg ontvang ik een stapel A4, een bronboek en een kaartje met het aantal woorden en de inleverdatum, en meer niet. Ik merk weleens op dat ik werk met een andere brontekst dan de vertaler, en meld dat dan zelf maar…

Een vertaler wees me laatst op een ander punt, waar ik nooit bij stil heb gestaan: waarom zijn de tarieven van een uitgeverij voor alle tekstredacteuren hetzelfde? Waarom krijgt iemand met dertien jaar ervaring in dit ambacht net zoveel betaald als de persoon die z’n eerste boek gaat corrigeren? Ik weet het niet, maar ‘t is tamelijk absurd.

Contact tussen tekstredacteur en vertaler/auteur: het is een idee, mits ingegeven door het streven naar meer kwaliteit. De keren dat vertaler/auteur en ik in de gelegenheid gesteld werden rechtstreeks met elkaar te communiceren, waren ingegeven door maar één ding: spoed. Het boek moest snel af en dus werd er een schakel tussenuit gehaald. Of het dan nog zo’n goed idee is, kun je je afvragen.
Het is me in 99 van de 100 gevallen wel prima bevallen, overigens. Die ene mindere was de vertaler die de mail met inhoudelijke vragen nooit heeft beantwoord. Kennelijk zit niet iedereen hierop te wachten.

Ik weet niet of ik het zo prettig zou vinden dat íédere vertaler mijn gegevens zou krijgen. Het is lastig discussiëren met een vertaler die vasthoudt aan de foute spelling van een bekende naam omdat die foute spelling resultaten oplevert als je ‘m intypt bij Google… Dan heeft een (bureau)redacteur simpelweg de taak én het gezag om die knoop door te hakken.

En je kunt je afvragen hoe dat contact, waar ook weer tijd in gestoken moet worden, zich verhoudt tot die droeve wóórdtarieven. Nog meer werk, voor hetzelfde geld?

Kwaliteit is trouwens niet alleen beter gewaarborgd met hogere tarieven. Vergeet de factor tijd niet…
Die is minstens zo van belang als je het hebt over kwaliteit van geleverd werk, van tekstredacteuren én van vertalers.

Met excuus voor het lange verhaal, en met aarzeling over het vermelden van mijn echte naam, gek toch…

Yvette

Wat me is opgevallen en nog steeds hindert, is dat je als vertaler niet automatisch naam en telefoonnummer van de pkm van je werk krijgt, terwijl het heerlijk kan zijn om te sparren en ten volle gebruik te maken van het klankbord dat een pkm zou kunnen zijn. Het argument van uitgeverszijde dat ze beide partijen liefst zo ver mogelijk uit elkaar houden, snap ik wel, maar vind ik niet opwegen tegen het feit dat je haat en nijd in de hand werkt als je ze gezichtsloos laat en dat overleg, zoals Gerda ook en terecht opmerkt, verhelderend kan werken.

Wat doe je trouwens in zo’n geval als je daarnet beschreef: trek je aan de bel en praat je over meerwerk, of laat je het erbij zitten en neem je genoegen met het tevoren afgesproken honorarium (waar toch een redelijkheidsclausule aan hangt)? De hand in eigen boezem kan misschien een tweesnijdend zwaard zijn?
gr,
Ine

De laatste jaren vertaal ik voornamelijk, maar ik neem nog regelmatig pkm-klussen aan. Gewoon omdat ik het leuk vind om te doen, het weer iets anders is dan tikken en het niet per se thuis hoeft te gebeuren. Bovendien hebben sommige vertalingen niet meer nodig dan een aaitje hier, een duwtje daar en een puntje op de i. Dan is het een zeer aangename bezigheid, waarbij je wat opsteekt, opgetogen kunt zijn over vondsten, en die ook nog geld oplevert!

Maar dan de vertaling waaraan zowat alles mankeert: vrijwel geen zin loopt, woorden verkeerd vertaald/opgevat, alles is mis. Wat te doen vraag je je af nadat je je huilend door de eerste drie bladzijden hebt geworsteld. Teruggeven? Geen optie, was haast bij en je hebt het beloofd. Dan maar door. Na vele, vele dagen ploeteren, met uiteindelijk nog altijd geen bevredigend resultaat, want dat is in zo’n geval vrijwel uitgesloten, ben je dan een heleboel ergernis en iets van 450 euro rijker (bij een boek van 100.000 woorden). Dat is heel erg en bovendien gruwelijk slecht betaald. Het is inderdaad logisch dat een dergelijke honorering niet garant kan staan voor kwaliteit, trouwens net zoals bij diverse vertaaltarieven het geval is.

Maar volgens mij is er ook voor vertalers en persklaarmakers zelf werk aan de winkel. Het mooiste zou zijn als vertaler en pkm’er indien nodig met elkaar konden overleggen. Dat klinkt een beetje als de leeuw zal naast het lam rusten, maar toch, we moeten blijven hopen. Het zal niet meevallen want tenslotte vindt niemand het echt leuk om op zijn vingers te worden getikt, en dat doet de pkm’er in wezen. Verder zou er een soort algemene handleiding voor pkm’ers moeten komen waarin een soort gedragscode is verweven: alleen ‘verbeteren’ wanneer noodzakelijk, correcties niet vergezeld laten gaan van bijdehante opmerkingen, niet nog leuker willen zijn dan de baas (voor aanvullingen zie het stuk van Wim Scherpenisse). Dat zou vaak al een hoop ergernis schelen. Verder moeten vertalers de hand ook in eigen boezem steken en ervoor zorgen dat al die onmisbare, meedenkende en het soms inderdaad beter wetende mensen zo min mogelijk hoeven te doen, want dan verdienen ze vanzelf meer. Dus hup collegae!

Overigens ben ik van mening dat het woord persklaarmaker moet worden uitgeroeid.